Page 90 - Сергей Васильев-Борогонскай. Поэт уонна гражданин

Поэма бүтэһик сэттэ строфатыгар философскай түмүк-
тээһин оҥоһуллар. Икки көлүөнэ тус-туһунан үйэҕэ олороро
үөр сэттэ туруйаны араастык көрөллөрүнэн, сайыны-кыһы-
ны, эргэни-саҥаны уратытык сыаналыылларынан, ылынал-
ларынан этиллэр. Кэм үйэлээҕэ, олох салҕанан бара турара,
дьон-норуот санаата, көрүүтэ уларыйара — поэма сүрүн түмүгэ.
Айымньы тутулун туһунан эттэххэ, «Сэттэ туруйа» поэма
бастакы чааһа 31 строфагган, иккиһэ — 29 строфаттан уонна
түмүгэ 7 строфаттан турар, уопсайа 67 строфалаах, сорохгор
этэллэринэн, микропоэма. Куорматын уратыта диэн — строфа
бастакы строката наар алталыы сүһүөхтээх (икки эрэ сиргэ биэс
уонна сэтгэ сүһүөхтээх строкалар бааллар: Уонна к у ө х халлаан
2-1-2 биэс сүһүөхтээх; Х а т ы н м а е х а гд а р ы й а н 2-1-4 сэттэ
сүһүөхтээх), строфа үс бүтэһик строката үстүү сүһүөхтээх, ол
онтон айымньы ураты мелодичнай интонацията үөскээн тах-
сар. Алталыы сүһүөхтээх строкалар ритмическэй тутуллара ман-
нык: 7 ритмическэй тугул баар: саамай элбэхтик 3-3 — 30, 1-2-3 —
20, 3-1-2 — 5, 1-2-1-2 уонна 2-1-3 - 4-тэ, 1-2-2-1 уонна 3-2-1 -
1-тэ туттуллубуттар. Үстүү сүһүөхтээх строкаҕа, биллэн ту­
рар, үс сүһүөхтээх биир тылтан турар ритмическэй тутул му-
нутуур элбэх 3 — 170 туттуллубут, 1-2 — 26, 2-1 — 5.
Көстөрүн курдук, иоэмаҕа сүрүн ритмическэй кэрчик үс
сүһүөхтээх тыл, быһа холоон, поэма 60%-нын ылар. Поэма
чэпчэкитик, эгдэккэйдик ааҕыллыытыгар сүрүн оруолу кыл-
гас биирдии, иккилии, үстүү сүһүөхтээх тыллар ылаллара
уонна интонацияны үөскэтэллэрэ көстөн кэллэ. Бүтүн
поэма тухары түөрт сүһүөхтээх биир эрэ тыл баар — х а гд а ­
ры й ан диэн тыд.
Строфа бүтэһик тыллара бэйэ-бэйэлэрин кытта рифма-
лаһаллар, отуттан тахса рифмопаара баарыттан үксэ солбуй-
суулаах рифма: т ур уй а -сур уй а , т ы аст ара-т ы ап л ара, к ө р у ө ҕ у ҥ -
с ө ҕ у ө ҕ у ҥ , к ө т ө р ө -к ө р ө р ө о.д.а. Туочунай рифма элбэх: а т а -
ҕ ы м -ы н а ҕ ы м , бүт эри эм -си т и һ и эм , к э т и эҕ э-и һ и эҕ э о.д.а. Икки
акустическай рифма баар: х а а р -к ы һ ы н уонна аргы һы м , кы ы -
р а й а н -с а н ы ы р а . Дуораан рифмаҕа биир холобуру буллум:
а а һ а а р ы -са н а а р ы .
Түмүктээн эттэххэ, С.С.Васильев «Сэттэ туруйа» поэма-
та 30-с сс. саха поэзиятыгар биир ураты куормалаах сонун
айымньы быһыытынан сыаналаммыта, кэнэҕэс да саха ааҕаач-
чыта өрүү сөбүлүүр, холобур туттар айымньыта буолбута.
88