Page 205 - 2-с Легей нэьилиэгэ
P. 205
УУС АЛДАН УЛУУЬА
бааллар. Мантан атын дьоннор бу ада келуенэ туох диирин уонна ханнык улэдэ
дьабайалларын истээри, кинилэри туда умуерубэн сылдьабыт. Одонньоттор бу
Эбэдэ элбэхтик сылдьыбыттара буолуо да, бу Эбэ хабан да муггхаламматах буолан,
одонньоттор харахтарыгар сабыс-сан'а сир курдук кэрэтийэн-тупсан кестерге дылы.
Кырдьык, Эбэ анныгар туох баай баара биллибэт, одонньоттор бу Эбэни бэркэ диэн
сирийэн кердулэр-ибиттилэр уонна хайдах тардыахха себун бэрт ер себулэстилэр.
Петр Васильевич: «Бу Эбэ уута тебе туспутун билиэххэ, ылыгг эрэ, одолоор, бу
куел муубун кытыыттан уебэ диэки биир курдьэх суолунан хаары курдьун эрэ», —
диэтэ. Бибиги тойон турар дьон начаас 10 миэтэрэ сир хаарын курдьэн, туманнаан
кэбистибит. Семен Трофимович бибиги курдьубут суолбутун бэркэ диэн сири
йэн керде-ибиттэ уонна: «Бу баар эбит, урукку уутун онно», — диэтэ, ол булбут
миэстэтигэр бэлиэ туруорда. Ити кэмггэ куел муубун кытыытыттан, уес диэки 20
ыллар хаамыыны хааман киирэн баран, синньигэс урадас мабы туруору астылар.
Ол урадастарыттан били Сэмэн одонньор бэлиэтигэр диэри кебус-кенетук кьпгаан
кердулэр уонна уескэ турар урадастарыгар быбадынан бэлиэ онордулар. Ол бэ-
лиэттэн куел муубугар диэри Константин Федорович мээрэйдээн баран: «Оо, уута
туспут да эбит, оруобуна 11 чиэппэр уу туспут. Бу айылаах хас да сыллар усталары-
гар халлаантан биир да таммах уу туспэккэ, уот кураан сатыылаан турар кэмигэр,
итиччэ уу туспэт буолуо дуо», — диэтэ. «Манан ойбонно тэбигг, бу Эбэ мууба тебе
халыггын, тебе уу баарын, бадараана хайдадын билиэхпит», — дэбистилэр.
Сотору содус буолаат, Филипп Мигалкин ойбону тэбэ одуста, ол ойбонтго убун
урадабы батары анньан баран, оргууй адайдык бигээн баттаталыы-баттаталыы Се
мен Трофимович: «Эбэ мууба набаа тоггмотох эбит, бадараана да кытаанах, киби
муггхалаан эрэйдэниэх эбит быбыылаах, ыл эрэ, Филипп Николаевич, эн сылык-
таан кер эрэ», — диэн баран мээрэйдиир урадабын уунар. Филипп урадабы ылан,
эмиэ баттыалаан керен баран: «Сэмэн одонньор сепке этэр, киби эрэйдэнэр Эбэтэ
буолуон сеп эбит», — диэтэ. Ол кэнниттэн, муггха дьоно бары, куел содуруу диэки
турар кыра талах арыы диэки барабыт. Кураан сыллар буоланнар, урэх куеллэрэ-
уулара уолан, бадараана тахсан, мутгха сатаан хаампат буолан, мунха олох тардыл-
лыбакка, бибиги биригээдэбит улэтэ улаханнык атахтанна.
Бугун олох тардыллыбатах Мастаах Эбэдэ муггхалатаары, ыраах сиртэн ыныртаан
адалбыт Кестекуун кимтэн да ордук долгуйар, сотору-сотору таарбадан тириититтэн
тигиллибит бэргэбэтин ере анньар уонна Эбэтин ыраах илин халдьаайытын, содуруу
куулатын диэки одуулабан тебете лэкээритгниир. Кыра талах арыы чугабаан кэллэ.
Кырдьадастар манна тохтоон бэрт ер субэлэстилэр. «Бу Эбэ балыга ханан туран
кыстыыра буолуой», — диэн таайа сатыыллар. Онуоха Кестекуун бэрт улахан ыт
тириититтэн тигиллибит утулуктээх илиитин ере кетеден, илин диэки ыйа-ыйа:
«Керун' эрэ, одонньоттоор, оо-ол, илинтэн киирэр урэх куула диэки хайыбан турар
дии, оннук эбит буолладына, былыр ити урэдинэн куустээх уу бу Эбэдэ киирэн,
ол кууланан эргийэн, бу бибиги турар талах арыыбытын кэтэдинэн эргийэн, ол
хотунан урэх устун тахсан барбыт эбит. Онон бибиги турар сирбит тубунан, тыы
курдук уу баар буолуон сеп эбит», — дии турда. Сэмэн одонньор Кестекуун этиити-
гэр холбосто: «Ити адьас сеп этии буолла. Ити эн этэрин' курдук, уу былыр манан
эргийбит буолладына, манан ханнык да иьгнигэн суох буолуохтаах. Керун' эрэ, ардаа
атах иирэ таладын, тебете уебэ диэки умуруйбут дии. Ити ардаа атах уута чычаабын
кердерер, онтон керун' эрэ, бу арыы тумус таладын тебетун уонна ол утары куулада
турар тумус таладын тебелерун — уу диэки умуруйбуттэр дии, ити — манан диритг
уу баарын кердереллер, уунээйи барахсан уутун диэки тардыбан эрдэдэ», — диэн
баран, Сэмэн одонньор «дьэ сеп буоллада» диэбиттии дьиппинийэн, барыаран тур
да. Бибиги бары куула иирэ талах диэки хайыбан умуерубэн турдубут. Онуоха, Ни
колай Иванович Мигалкин: «Дьэ кырбатабыы да одонньоттор, онон-манан сылык-
тааннар, миигинник киби итини ейдеебет даданы», — диэт тебетун тарбана турда.
Ада до иду Улуу сэриитин сылларыгар 203
