Page 207 - 2-с Легей нэьилиэгэ

УУС АЛДАН УЛУУЬА

Ол сарганы истээт, бийиги уерэ-кете, айдаарса турбут санабыт эмискэ быа быста-
рыныы, мэлис гынан хаалла.
Мун'ха таасчыта Филипп Николаевич: «Хайдах-хайдах бадайыный, муггхабытын
иргнигэн ылла дуу. Олох кэлбэт буолла», — диэтэ. Бийиги мунха дьоно бары ону
истээт, куттанан курус гына тустубут. Онтон таасчыппыт: «Бээ, бээ, мае ылбатах
бадахтаах, кыралаан хамнаан кэлэн эрэр», — диэтэ. Ону истэн турар дьон бары
уерэммит, уруккубут курдук куо-дьаа буола тустубут. Ол икки ардыгар кийи саната
бэрт ыксаабыттыы: «Тааска, тааска! Кийитэ адалыгг!» — диэтэ. Ону ийиттим-
истибэтим диэбиттии, Кестекуун Дегтярев киирэн таайы тардыспытынан барда.
Тахсыы майдааны кербутум, тобус-толору куескэ буйарбыт балык курдук соболор
кехсулэрэ биир кэм хараарыргнас улугэр! Сэмэн одонньор уонна Петр Васильевич
иккиэн ынчыктайа-ынчыктайа собону эс да эс. Тахсыы майдаан тобус-толору собо
балыгынан туолан, халыйан тадыста.
Киэйэ хабыс-харарга буолла. Ол да буоллар балыгы эйэ тураллар, бийиги Афанасий
Троевтыын хаары курдьэ сатыыбыт да, син балыкпыт ситэн кэлэ турар. Терут мелтех,
аччык дьон ыкса киэйэ быстаммыт, хаар курдьэр курдьэди кытта барса сылдьар буол-
лубут. Туун уейун садана Эбэ илин садатытган туунтгу ый кытаран тахсан, Эбэ
куелун мууйун бэрт бадык-будук сырдыгынан «сырдатабын дуу, суох дуу» диэбиттии
аата эрэ сырдатарыгар кыйайан майдааргрга баар балыгы кердехпунэ, улахан багдай-
быт бугул сада чемех балык эйиллибит эбит. Адыйах мунду балык куерээргкилэйэн
чардаакка тахсыбыттарыгар Петр Васильевич: «Эбэм кемус хатырыктааххыттан бу
кыйалда мургутаан турдадына кундулээбиккэр, байыыба-махтал, эйиэхэ Эбэбэр, ис
сурэхпиттэн долгуйан тураммын, суйуехтээх бэйэм сугуруйэбин», — диэн баран
торгхолдьуйда уонна кыл суурун сулбу тардан ылан, били куерээргкилээбит мунду-
лары байан ылан, чардаат кэтэх мууйун урдугэр кутта уонна: «Эбэбит кундулээбит
кемус хатырыктаадыттан, эйиги кетер кынаттаахтар эмиэ матымарг, уерург-кетург», —
диэн баран, майдааннаах балыгыттан кыратын ылан, били мундутугар эбэн биэрдэ.
Ол кэннэ, син саха абыычайынан сиэри-туому ситэрдибит быйыылаах диэн астым-
мыттыы тутунна, балыгын туда хааман тоотолдьуйда.
«Кестекуун, бу балык тейе буолуой?» — диэтэ. Кестекуун туда хаамыталаан ба­
ран: «12 туонна буолар ини», — диэтэ. Онуоха Петр Васррльевич: «Эс, 1920 эрэ буут
буолуо дуо, ордук сыйа ини», — диэтэ. «Бээ-бээ, Буетур олус уерэн, мээнэ холу-
йаары гыннырг дуу», — диэтэ Сэмэн одонньор, ол кэннэ: «Сылайыы-элэйии улаат-
та, кыайан да хамнаабат буоллубут, балыкта кыратык уллэстэ охсон баран, дьиэни
былдьайыах, сарсыарда эрдэ кэлэн хомуйан, кууллаан тайа охсуохха», — диэтэ.
«Дьэ бу улугэрдээх балыгы бу Кестекуун ийэтэ эмээхеин барахсан Кэтириинэ ей
уган биэрэн, бийиги манна кэлэн бу улугэрдээх бултуйдахпыт, кер эрэ. Ол эмээхеин
бийиги дьоммут этэргргэ сыл тахсаары гыннахтара дуу диэхтээтэдэ», — диэмэхтээтэ
эмэн одонньор Мигалкин Филипп. Онуоха Кестекуун эттэ: «Дьоннорбутугар хай­
дах гынан бэреэбит, бу улугэрдээх Эбэбит бэлэдиттэн биэрбэтэхпитинэ, Эбэбит да
хомойоо ини». Балыксыт биригээдэ дьоно: «Ону бэрт аймаайына суох дьайайыахха
сеп этэ, аны туус балык биригээдэтин балыгын уоран уллэстибиттэр уйу диэн суук-
ка биэриэхтэрэ, ол алдьархайа буолара буолуо», — диэтэ Петр Васильевич. Бары
саната суох бардылар. Кестекуун: «Хайдах эмэ дьайайаа инибит», — диэтэ. Ити
саггаттан бары сэргэхсийэ тустулэр, сагга-инэ элбээн барда.
Оччотооду ада келуенэ барахсан тейе да буойуу-хаайыы уейэттэн тимир ытар-
чалыы ылбытын ийин, бэйэлэрин ис дууйаларыгар сен ерден илдьэ сылдьар абыы-
чайы умнубатахтара. Бу сойуччу бултуйуу, бийиги ада келуенэбитигэр ити санаа-
ны кулумурдуу умаппыта чахчы. «Аар тайда Байанайа Куех Боллох тойон бэттэх
хайыйан мичик гыннадына, алып аллайдадына, бары уруу-хаан удьуордарыгг, ыкса-
сыггайа ыалларьпг уеруехтээхтэр-кетуехтээхтэр. Оччодуна кэлэр кэм кэнчээри ыч-
чаккар Аар тайда Байанайа, Куех Боллох тойоно куруук да бэттэх хайыйыа, мичик
гыныа» диэн ебугэ сокуонунан этиини, мин ада келуенэм ити уейэ кэпеэтиини
толорбуттара буолуо диэн кун бугун беде эрэллээхпин... Бийиги холкуос ыаллара,

Аба дойду Улуу сэриитин сылларыгар 205