Page 209 - 2-с Легей нэьилиэгэ

УУС АЛДАН УЛУУЬА

тэн биэдэрэнэн уу байан уулатара. Сайынын окко, куйунун хортуоппуй, турнепс
хомууругар тахсара. Сут-кураан сылларыгар адам: «Бу икки ынахпытын сиэтибит да,
бары аччыктаан елуехпут», — диэбитэ. Ынахтарын иитээри, куйун муус урдунэн УУ
хомуйун охсоро.
Адабыт Семён Трофимович дьиэтигэр дэггнэ кестен aahapa, 1939 с. Калинин ааты­
нан холкуос сылгыйыта этэ. Бу сыл Урдуку Сэбиэт уураадынан, хайаайыстыбалар
баар сылгыларыттан 5 %-ын Кыйыл Аармыйа фондатыгар туттарыахтаахтара. Онно
сылгылары сыымайдаан саамай улаханнарын, доруобайдарын, куустээхтэрин тал-
быттара. Уус Алдан оройуонуттан сэриигэ диэн 8886 сылгы утаарыллыбыта, от-
тон ероспуубулукэ урдунэн барыта 50726 сылгы сэриигэ ыытыллыбыта. Бу бар­
быт сылгылар син биир теннубэттэр. Ураанньыктаахтан тейелеех элбэх утуе сылгы
уескуе этэй диэн туруорсан тылын ылыннаран, бу атыыры ыыттарбатада. Архыып
докумуоннара этэллэринэн, 1943 с. Саха сириттэн хомуллубут сылгылар кыйынтгы
суодунан Иркутскай уобалас Зарайскай станциятыгар тиийбиттэр. Монголияда тох-
тоон, эбии сылгылары хомуйан баран фронт кирбиитигэр Польша кыраныыссаты­
гар тиэрдибиттэр. Саха сириттэн кэлбит сылгылар 7-с кавалерийскай корпуска ик­
кис тыыны укпуттара дииллэр. Бу корпус Берлини штурмалаайынн'а кыттыбыта.
Ол садана, улахан болдомтону балыктаайынтга уурбуттара. Инньэ гынан адабыт
сурун улэтин тайынан, балыктааБынтга эмиэ кыттыбыта. Национальнай архыыпка
баар «Калинин» холкуос председателэ Анна Ивановна Бурнашева суруйбут ыспыраап-
ката кердерерунэн, биригэдьиир С.Т. Троев биригээдэтэ 1941 с. былаанын 123,8%
толорбут. Бу ийин холкуойу 3000 солкуобайынан бириэмийэлээбиттэр. 1942 с. —
108%, оттон 1943 с. маггнайгы кыбаарталыгар 150 % толорбуттар.
Маныаха бийиги адабыт еноте улахан этэ. Кини Улахан уонна Аччыгый Таргыл-
дьымалар ханнык уестэригэр кыйыытай, алыйар, сордон' уескууллэрин, атын балык-
таах куеллэргэ хас иггнигэн уу анныгар баарын аада ейдуурэ, муггха алдьаныытын
адыйаппыта. Улэ кердеруутэ улам тупсан испитэ. Партия уобаластаады комитетын
инструктора К.Ф.Горленскай 1944 с. манъайгы аггаарыгар балык бултаайынын хаа-
мыытын туйунан ыспыраапкатыгар, «Калинин» холкуос сыл анаардаады былаанын
264% толорбутун туйунан ийитиннэрбит. Ол тумугэр, Кыйыл Аармыйа главнай ко-
мандованиетын ойуобай фондугар 462 буут бастын’ суортаах балык туттарыллыбыт. Ол
ийин Уус Алдан балыксыттара И.В.Сталинтан 1944 с. махтал-телеграмма туппуггара.
1943 с. адабытыгар уголовнай дьыала тэриллибит, 270 киилэ балыгы холкуос-
таахтарга тунгэппит диэн. Дьыалалана сылдьыбыт буолан, биригэдьиириттэн уурап-
пыттар, биригээдэ чилиэнинэн хаалбыт. Кини оннугар Ф.Н. Мигалкин анам-
мыт. Дьыалада суруллубутунан, биир да биригээдэ чилиэнэ Семён Трофимовийы
утары буруйдаайынтга илии баттаабатах. Филипп Николаевич биригэдьииригэр
олус учугэй характеристика суруйбут. Суут буруйдуур терутэ суох буолан, буруйа
дакаастамматадынан дьыала тохтотуллубут.
Балыксыттар тейе да быйаны сомсубуттарын ийин, бултаабыт балыктарынан
кэргэтгэрин айаталлара бобуллара. Кыйын Хонууттан, Байдыма, Ойем алаастар
куеллэриттэн бултаммыт балыгы ат сыардатыгар ыгыччы тиэйэннэр оройуон киини-
гэр киллэрэннэр «Рыбтрескэ» туттараллара. Кинилэр бийиги олорор Лоскуй Мыйыт-
тата диэн алааспытын ортотунан, баладаммыт аттынан аайаллара. Бийиги аччыктаан
олорорбутун биллэллэр да, биир эмэ балыгы хаалларар кыахтара суода. Адабыт быыс
буллар эрэ куобахха туйах иитэрэ, сохсо туруорара. Онуоха уксугэр бириэмэтэ тиий-
бэт этэ. 1942 сыл куйун ыксаан олордохпуна, ийэбит сохсотуттан аар тайда маанылаах
булдун хара улары ылбыта. Кини кутуругун талахха тиирэн ымыы оггорбута. Онтуката
бийиги сайылыкпытыгар Баттамаайыга ерге диэри турбута.
Сэрии садана дьон бары даданы олус куускэ кыахтарын тайынан улэлээбиттэрэ.
1944 с. оройуон холкуостара суейу тебетун ахсаанын оннугар туйэрбиттэрэ, суейуттэн
ылыллар дохуоту улаатыннарбытгара. Бу куустээх улэдэ бийиги аймахтарбыт сылайа-
ры билбэккэ улэлээбиттэрэ. Ол садана сэриигэ адатын, убайын, быраатын, кэргэнин
атаарбатах ыал суох этэ. Холкуостарга аггаардас одо-дьахтар, кырдьадас етте хаал-

Аба дойду Улуу сэриитин сылларыгар 207