Page 30 - 2-с Легей нэьилиэгэ

-С легей_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _

туйугар олодун анаабыт, Москва судаарыстыбатын утарбатах — ектееп революция-
тын бэлэмигэр кыттан, XVII уйэдэ ыраахтаадыны утарбатах95. Оннугар эрэ тахсар.
Ионованы даданы, беден' чинчийээччи Токаревы даданы баалыыр, хомуруйар та-
быллыбат. Оччотооду идеология ирдэбилинэн, ардаантгы марксистскай-ленинскэй
методология чэрчитинэн хайдах кыалларынан, була сатаан ыраахтаадыттан садалаан
бас-кес дьону (ол иЬигэр саха тойотторун) бадааЬырдыы ирдэнэр кэмигэр итинтэн
атыннык суруйаллара табыллыбат бадахтаада.
Гаврил Васильевич Ксенофонтов Трощанскай улэтигэр «Это не наука, а полити­
ческая программа»96 диэн сыана быспытыгар дылы, идеологическай кыбыыккада
киирэн суруллубут историябытыгар сыЬыаннаах улэлэргэ сэрэхтээх буолуу ирдэнэр
диэн санаалаахпыт.
* * *

Саха Сирэ Русь дойдутугар эйэ дэмнээхтик киирбит биир туоЬутунан ыраахтаады
анал быЬаарыытынан 1638 сыллаахха быЬаччы Москваттан салаллар Дьокуускай
воеводствота тэриллибитэ буолар. Билигинтги термининэн эттэххэ, Русь дойдутун
туспа субъега уескээбитэ.
Ити дьаЬаныы Саха Сирин быйаарар суолтатын, кэлэр кэскилин ейдееЬун кур­
дук сыаналаныан сеп, уонна государственность араскытын уурбута дэниэн эмиэ сеп.
Бу сыл атырдьах ыйын 6 кунугэр Саха Сиригэр тэн' бырааптаах П.П. Головин уонна
М.Б. Глебов воеводаларынан анаммыттара. Сана былаас Лиэнэ острогар 1641 сыл­
лаахха от ыйын 18 кунугэр айаннаан кэлэн, маннаады улэтин садалаабыта.
Уейэ ахтыбыппыт курдук, нуучча судаарыстыбатыгар буттуун перепись (аадынан
керуу) 1619 сыллаахха ыытыллыбыт эбит буолладына, П.П. Головин 1642 сыллаах­
ха сагга административнай уезка «что де их якутов Государь велел описывать»97
перепиЬи садалыыр.
БиЬиги перепиЬи ырыппакка эрэ, бу айдааны тарпыт, ыксаллаах быЬыыны
уескэтэ сылдьыбыт перепись кэмигэр Легей Тойон дьайыыларыгар тохтуохпут.
1. Легей Тойон перепись тодо, туох сыаллаах ыытылларын ис-дьиггин ейдеебут,
ол эрэн, Намгга садаламмыт перепись дьон-сэргэ ортотугар ейдетер, быйаарар улэни
тэрийбэккэ эрэ ыытыллыбытынан сибээстээн айдаан тахсыан себун билэн, Ниикэ
Мыымахтыын П.П. Головин на бу боппуруоЬу септеехтук туруорбуттар.
Архыып докумуонугар ону хайдах суруйбуттарын билсиэдиьг:
«Да Ника же Мымаков да Борогонской волости князец Логуй Амыканов и Сына-
ков он же в сыску сказал съезжей де избе и у Петра на дворе до письма: как еще Петр
Головин с товарищи их якутов описывать не послал, и за что де их якутов в Намской
и в Одейской наперед тово атаман Осип Галкин описывал тайным обычаем, тем де их
якутов испужал и они де якуты испужавшись почали у себя кобылы и коровы жирные
есть чая себе дурна. И то де Петру он Логуя говорил же чтоб де он сперва послал опи­
сывать ево Логуя с улусными людьми так бы де якуты не спужались. И Петр Головин
их речей не послушал и после того послал описывать детей боярских и атамана и слу­
жилых людей и целовалников на три дороги: на Ситу да в Кангаласы да в Батурусы.
И якуты тех детей боярских и атамана и служилых людей и целовалников в тех
улусах и побили»98.
ПерепиЬи тохтотор, эбэтэр перепиЬи Легей улууЬуттан, кини дьоно кыттыылаах
садалыыр туйунан сиэрдээх субэлэри Головин тойон истибэтэдэ. Ол тумугэр хаан
тохтуулаах айдаан садаламмыта.
95 О.В. Ионова ... С. 109.
О.В. Ионова схематынан ектееп революциятын «истоктара» уонна «предпосылкалары» Саха сиригэр
XVII уйэбэ садаламмыттара.
96 Г.В. Ксенофонтов. Шаманизм. Избранные труды. — Якутск, 1992. — С. 137.
” Перепись населения и скота в Намской волости 1642 г. — Намцы, 2014. — С. 4.
98 Перепись населения и скота в Намской волости 1642 г. — Намцы, 2014. — С. 4.
28 I туйумэх