Page 28 - 2-с Легей нэьилиэгэ

с легок

Остуруогу кыайан сэриилээн ылбакка, острог эргин олорор эйэлээх, улэйит дьо­
ну, ол ийигэр Легей Тойон дьоннорун (одолору, дьахталлары,...) (О.В. Ионова бэ-
лиэтээбитинэн: «на территории (борогонцев) был поставлен Бекетовым Ленский
острожек.»88) туурэйдээбиттэрин, «хангаластар бородоннору сэриилии кэлбиттэрэ»
диир олодо суох уонна кинилэри «кылгас санаалаахтар» быйымахтарыттан сылтаан
икки улууйу хаан естеех он орор табыллыбат.
Архыып докумуонугар «погромили государевых ясачных людей (дьайаах
телееччулэри) уонна «и князца Логуя жены и дети и улусных ево людей побили»
диэн дьайаах телееччулэртэн арааран бородоннору суруйбуттара, 1636 сыллаахха
бородоннор дьайаах телуу иликтэрин туойулуур.
Сымыйада харгыс суодун бигэргэтэн, О.В. Ионова 1957 сыллаахха Легей Тойо­
ну «куттас» оьгорор уонна «острогка кейерер»: «Зато борогонский князец Логуй,
стараясь в своей борьбе против кангаласских князцов использовать служилых лю­
дей, вместе со своими улусными людьми подкочевал к Ленскому острожку, ближе
к русским укреплениям».89 Сымыйаны харса суох сымыйанан бигэргэттэххэ, дьон
дьин нээхтик итэдэйиэн сеп диэхтээбит бадахтаах.
«Ханаластартан куттанан» Легей Тойон, ыраах сытар Тойон Муруттэн «естеех-
терун айадар киирэн биэрээри» «Лиэнэ биэрэгэр кэлбитин» дьиибэтин, тан нарытын
быйаара сатаабат, дакаастыыр докумуона суох, мун' саатар уйуйээн кестубэтэх.
«История Якутской АССР» курдук капитальнай улэдэ «онорон кербут тезийим»
киирдэдинэ, бэйэтэ улахан куойур буолуон сеп дии санаабыт бадахтаах. Хайа эрэ
еттунэн, «ол санаатын, сыалын (сиппит) таппыт» быйыылаах. Чинчийээччилэр,
историктар бу тезистэри «ссылка» эрэ быйыытынан буолбакка, ону куойур туттан
«дакаастабыл оггостубуттара», улэлэригэр туйаммыттара баар суол.
Бытархай, ол эрэн ийэ-истээх, кирдээх «ньымалары» тутталларын, кинигэлэриттэн
холобур быйыытынан биэрбит этиилэрбитигэр керуеххэ сеп: «по преданию» диэн ийэн,
биир этиигэ, ол «биир преданиябыт — «уякутов... поговоркада» кубулуйар. «Предание» —
«поговорка» буолбатах, биир «предание» — биир кийи этиитэ, «у якутов» — диэн элбэх
ахсаантга уларыйара; биир «предание» уйус — тердус страница неггуе «преданиялар» —
буолаллара, ылыахча мээнэдэ буолбаккалар, анаан бутуйууга майгынныыллар.
Togo «бадаран» туран саха икки беден' улууйун утарыта киирсийиннэрэ,
иирсийиннэрэ сатаабыттара буолуой, бадардар «межплеменной» айдааннар, куен-
тэйиилэр тустарынан «тезискэ» холобур оьгостоору, эбэтэр чахчы утары туруор-
таары... Хайа да норуоту мелтетерге, норуоту ийиттэн хайытан киирийиннэрэн,
норуот бэйэтин бэйэтэ кэрбэниитин тэрийиэхтээххин, оччодуна, хайа даданы «тас
естеехтен» «куустээх хаан естееду» норуот бэйэтин ийигэр кердуедэ уонна булуода,
диэн былыргы улуу Кытай муударайдара суруйбут этиилэрэ баар. Кийи сонньуйуох,
хан'аластардыын бородоннор былыр-былыргыттан естейеллер этэ диэн сымыйа
тезийи сахалар бэйэбит дьоммут — «чинчийээччилэрбит» хото туйаналлар. Бийиги
саныахпытыгар, бу кутталлаах уонна саханы мелтетер дьайыы. Туораттан олорон
«суоду баар курдук дакаастаан», хайан да олоххо буолбатах — «былыр-былыргыттан
саха улахан уустара естеехтер» — этэ диэн быйаарыыларын куедьутэ сырыттахтары-
на, норуоппут кууйэ-уода аччыан сеп.
Ахтыллыбыт, кэлин киэнпиктардатыллыбыт уйуйээммит туйунан суруйуоххайыгг.
Саха уйуйээннэрэ, номохторо элбэхтэр, ону итэдэйимиэххэ табыллыбат. Ол эрэн
дииргэ куйэллэбит уонна биирдиилээн уйуйээннэргэ сэрэхтээхтик сыйыаннайар
туйунан адыйах этиилэри холобур адалабыт. Худяков суруйбут биир уйуйээнин
«куойур тупубут» Токарев бэйэтэ туох диирий: «... старинные предания, былины,
... богатые собрания которых мы находим в «Верхоянском сборнике» Худякова, ...
Именно этим видом источников до сих пор пользовались наиболее широко... и не

88 О.В. Ионова.......С. 69.
89 История Якутской АССР. Том 2. М. 1957. С.ЗЗ. Киирии тылга С.А. Токарев бэлиэтээЬининэн:
авторами отдельных глав являются:
О.В. Ионова: гл. I, II, ГУ, V, VI. С. 10.

26 I туйумэх