Page 31 - 2-с Легей нэьилиэгэ

УУС АЛДАН УЛУУЬА

2. Орто Дойду олодор олус уустук боппуруойунан ортотун булуу, эбэтэр, ейдейууну
олохтоойун буолар быйыылаах, икки еттуттэн ыгыы-туруу туох аанньанан адыадай...
Легей Тойон бу да сырыыга ыарахан ындыытын ыйыктыбатах керун нээх: «ко­
торые де якуты казаков убили и те де живут собою а мы де (с Мымаком) поедем к
тоену (воеводе) коль де в думе с ними не были»99.
Биир еттуттэн, Головинлга «а я де не знаю, — говорил воеводе один из его шпио­
нов, — Логуй с нами станет или не станет»100. Иккис еттуттэн, «бетунцы говорили:
«только де Логуй с нами не станет на русаков, мы де и Логуя убьем»101.
3. Куустээх санаалаах кийи хорсун буолар дииллэр. Легей Тойон тыыггггын
быйыахпыт диэбиттэриттэн куттамматах керуьгнээх.
Намна ере турбуттарга тиийэригэр дьонун хаантга сыбаамаары, «а Логуй де сво­
им людем ездити собою не велел»102, илдьэ барбатада — бэйэтигэр эрэллээдин, кы-
таанах характердаадын кердербут дии саныыбыт.
4. 1962 сылга Легей Тойон аата-суола, аптарытыата сахаларга тэнийбитин, кини
тылын-ейун атын улуустар ылынар буолбуттарын «А кангаласы де говорят: только
де Логуй не станет стоять, и они де хотят назад ехать вскоре»103 — диэн архыып до-
кумуона туойулуур.
Легей Тойон Ниикэ Мыымахаптыын атын улуустары кытта кэпсэтиилэрин тумугэр
дексе улахан хаан тохтуохтаада умуруйбутун туйунан докумуоннар кэпсииллэр.
5. Андадары, биэрбит тылы кэйии — таннарыы диэн аатганар эбит буолладына,
А.П. Николаев суруйарыныы: «В этом аспекте «предателями» оказываются руководи­
тели выступлений 1634 и 1642 гг., так как они клялись быть верными царю, но присягу
нарушили»104. 1642 сыллаады айдаан кэнниттэн, силиэстийэдэ «андадардарын кэспит-
тэр» сорохторо (угустэрэ) аны бэйэ-бэйэлэрин уксан, хобулайан, ташнаран биэрбиттэ-
рэ кийини дьиксиннэрэр. Бэйэлээх бэйэтин кийитин «уган биэрии» — саатгаах суол.
П.П. Головин Легей Тойону тейе да ыктар, кини кими даданы «уган биэрбэтэдэ»,
ун'суйуунэн, тан нарыынан дьарыктамматада, куйадан дьаллыкка тиийбэтэдэ.
1642 сыллаады быйыы-майгы, тейе даданы ардыгар, оччолорго, сахалар ейдере-
санаалара (ыырдара) ада уустайыыттан, улуустайыыттан ырааппат этэ диэн суруй-
даллар, Легей Тойон толкуйдуур тайыма киэгг ыырынан сылдьарын кердербутэ.
Ити кэмнэргэ кыра-кыралаан баар бэйэ-бэйэни атадастаайынтан, халаайынтан-
талаайынтан хайдах, ханнык суолу тутуйан тохтоон, тумсэрбит туйунан толкуйдар
баалларын — Легей Тойон дьайыылара туойулууллар. Кини, бу сылларга инникини
ете керерун, муударай ейун уонна кийи быйыытынан хорсунун, елер елууттэн кут-
тамматын, туруорбут сыалын ситийэрин чадылхайдык кердербутэ.
* * *

Норуоту «туйэриэхтэрин» бадардахтарына туох ханнык уйулуччулаах, бас-кес
дьоннорун «тэпсэллэр», оччодуна норуот мунар, иннин-кэннин быйаарбат буолар
диэн суруйалларыныы, Легей Тойону буулаабыттарыгар, холуннара сатаабыттарыгар
тахсар.
Бийиги толкуйбутугар, Саха куустээх санаалаах омук. Ахсаанынан олус элбэдэ
суох омук, Аан Дойду кураанах сирин (суша) биэс уон гыммыт биирин байылаабыт,
сылаас тыыны инэрбит омук, мелтех омук дэниэн табыллыбат курдук.
Туерт уон, биэс уон кыраадыс тымныыга ынах суейуну, сылгыны ииппит норуот
Аан Дойдуга суодунан сылыктаатахха, саха улэйит норуот буолуон септуггу.
Yryc сылларга ойдон олорон «тылын» мунутуурдук сайыннарбытыттан кердеххе,
” О.В. Ионова. Из истории якутского народа (XVII в.). — Якутск, 1945. — С. 105.
100 С.А. Токарев. Общественный строй якутов XVII—XVIII вв. — Якутск, 1945. - С. 167.
101 С.А. Токарев. Общественный строй якутов XVII—XVIII вв. — Якутск, 1945. - С. 289.
102 С.А. Токарев. Общественный строй якутов XVII—XVIII вв. — Якутск, 1945. - С. 289.
103 С.А. Токарев. Общественный строй якутов XVII—XVIII вв. — Якутск, 1945. - С. 289.
104 А.П. Николаев. Личность и история: Мымак Намов и Максим Аммосов // Долина Энсиэли в
судьбе народа Саха. — Якутск, 2007. — С. 32.
Былыргыны сэгэтэн кердеххе 29