Page 636 - 2-с Легей нэьилиэгэ

-С логой_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _

отчуттарга илдьэн, кус бедену уурэн илимггэ туйэрэн, айаан абыраммыттар этэ.
Одонньор илимэ тодута тыытыллан хаалбытыттан абаран: «Киргиэлэй ааттаахтар
хайдах туекун буолан ийэллэрий», — диэбитин кэпсии-кэпсии кулсэллэр этэ. Ол,
бийиги нэйилиэккэ икки аатырбыт уоруйахтар уескээн, олорон ааспыттар этэ. Ик-
киэн Киргиэлэйдэр (Тоокуска уонна Субуруус уола). Одонньор Киргиэлэйи терут
да барыларыттан ордук медер-этэр этэ. Киргиэлэй 7-с кылаайы бутэрэн баран,
культпросвет курсун бутэрбитэ. Бултуурун себулуурэ, ханна ордук бултаах буолуой
диэн ыйыталайан, Абыйга Аадар Баладан сэбиэдиссэйинэн (билинтгинэн библиоте­
ка, кулууп сэбиэдиссэйэ) анатан, тун кэтэх хотугу оройуонтга сырдыгы, култуураны
тардата бардада. Райфин отделыгар инспекторынан улэлээбит.
Меруен одолоро уерэхтээх дьон буолуохтарын бадарбат этэ. Онон одолоро уерэди
батыспатахтара. Оттон олодун илгэтинэн, кыадынан, куоракка урдук уерэххэ да
уорэттэрэр толору кыахтаада. Киргиэлэй Абыйга барарыгар эмээхсинин буруйдуур
этэ: «Эн дьулуйан уорэттэрэн н ин, уолугг кутуругар туос баайан кый ыыттыгг, аны
Киргиэлэй Абый курдук ыраах, таас хайа кэтэдиттэн бийиэхэ эргиллэн туйалаабат
сиригэр бардада», — диэбит. Ол гынан баран, уола барарыгар быыйык садынньахтаан,
учугэйдик тан ыннаран мааны кийи оггорон учугэйдик атаарбыт этэ. Ада, ада кур­
дук сурэдэ хараастаахтаабыта буолуо.
Киргиэлэй онно кэргэннэнэн олохсуйан истэдинэ кэргэнэ елен, дойдутугар
теннееру сылдьыбыт. Мас кэрдиитигэр сылдьан эмискэ ыалдьан, елен хаалбыт.
Элбэхтэ одоломмуттарыттан, биир Тамара диэн кыыс хаалбыта, билигин Халыма
Черскайыгар олорор, 4 одолоох, элбэх сиэннээх.
Меруен дьиэтигэр бириинчик, кигг-татыа курдук туттара куруук буолбат этэ.
Уксугэр эйэ дэмнээхтик кэпсэтэ, быйаарса сылдьарын, сородор дьойуннаан сээ-
кэйи билэрин, саныырын сэйэргиир буолара. Онно дьоно, дьукаахтара астына кыт-
таллара, бийиэхэ одолорго кытта сымнадас эйгэ уескуурэ.
Оччолорго, дьон астаах-уеллээх ыалларга хонумтуо-сылдьымтыа буолар этилэр.
Меруен ордук астаах-уеллээх киэйэтигэр тубэйэ хонойолоох буолладына санаата ор­
дук кэлэн, куе-дьаа буолара. Хонойотугар сыдарыс гынан ыкса чугайаан олоро-олоро
(тейуьгу этэ) кулэ-сала, илэйэ-холойо кэпсэтэ-ипсэтэ олорон айыыр буолара.
Кини биир бэлиэ уратытынан, олоххо-дьонтго тахсар-кестер араас итэдэйи-
быйадайы таба керен, чопчу ойуулаан, дьээбэлээн-мындырдаан кер-кулуу оггорору
сатыыра. Ону сорохтор «Меруен уеннээх, куруубай» дииллэрэ эрээри, оннук
элэктээн-кулэн кэпсээбитин кэнниттэн санаан кердеххе, «кырдьык даданы, ити
кийибит, чахчы оннук эбит ээ» дии саныахха себе. Сиэри-майгыны кэспэккэ,
атадастабыллаахтык олус туйэрбэккэ, ньудьу-балай балыйан эппэккэ, кырдьыгынан
ойуулуур-дьуйуннуур быйыылаада. Онно хаарыттарбыттартан сорохторо абараллара
буолуо да, итэдэстэрин-бодолорун бэйэлэрэ да илэ чуолкайдык ейдеен, баар кыр-
дьыгы утарсаллара кыаллыбата буолуо.
Меруен туохха эмэ сыыйалардаах-итэдэстэрдээх буолуо да, уопсайынан ылан
кердеххе куустээх личность, дьон аптарытыаттыыр кийилэрэ этэ. Кинини сэмэ-
лиир, хомнуу саныыр тылы-ейу истибэтэдим.

Кэйигги кийиитэ
Ийэм Бурняшева Елена Степановна (1898—1972) бастакы одонон тереебут. Ки-
ниттэн ус сыл быраат Тихон диэн бырааттаммыт. Адата Угэлээх нэйилиэгин кийитэ
Бурнашев Степан Анастасьевич-Хасханньа Ыстапаан. Оччолорго тыа ыалыгар сэ-
нэх содустук туттан, айаан-тан'нан олорбут ыал эбит. «Адам аахха учугэйдик айыыр,
бырааппыныын оччотоодуга кунду айы — кэмпиэти, бичиэнньэни сиэппитигэр
укта сылдьан сиир этибит. Сородор арыыта алла сылдьар ыыйаммыт балыгы сиир-
бит. Ийэбит курупчаакы бурдуктан айы астыыра, уксуус, хартыыйа баар буола­
ра», — диэн ийэм кэпсиирэ. Бурдугунан лапса, этинэн, тыьганан бэрэски оггостон
айыылларынан, айы-уелу кырдьык кэмчилии сатаабат ыал эбит.
634 IX туИумэх