Page 638 - 2-с Легей нэьилиэгэ

-С легей_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _

Онтон дьэ, суеЬуну идэЬэдэ кенуллээннэр, тыын ылыы буолбута. Син сопке содус
аЬыыр-таггнар буолбут кэннэ 1940 сылтан 1943 с. сайыныгар диэри кураан ургулдьу
туран, Ада дойду сэриитин сылларыгар аччыктааЬын, хоргуйан елуу маассабай-
дык барбыта. Тонон елумээри биирдии ыал олорор баладаныгар хастыы да ыал
дьукаахтаЬан, ыга симсэн кыстааЬына садаламмыта, суунар-тараанар кыах суода.
Маннык усулуобуйада араас ыарыылар тарданыылара, сэллик туруута барыта — саха
норуотун эЬэ сыспыта.
Маассабайдык хоргуйан елуу кэмигэр, ийэм ыксаан, «хоргуйан елен эрэргэ,
кемелестедунэ кини кемелеЬуе» диэн, биир ыллыктаах толкуйдаах ыал хаЬаайыныгар
тиийэн: «Дьонум аЬаабатахтарына, бу тууну туоруур кыахтара суох буолан сытал-
лар. Сарсын Бородонтон нуорма бурдук тиэллэн кэлэр. Нуормабытын ылларбын
эрэ телуем»,— диэн кердеспут. Сарсыныгар бурдук кэлбэккэ хаалладына, бу да ыал
илистэр балаЬыанньалаах олорон уелээннээхтэрин еруЬуйээри, киэЬэлээх сарсыар-
да сииргэ бурдук биэрбиттэр. Дьоно аЬаат, суЬуехтэригэр турбуттар. Нуормалара
кэмигэр кэлбит. Уонча хонугунан дьоно чугастаады алаастан туунан кун аайы мун-
дуну сугэн кэлэр буолбуттар уонна ферматтан кун аайы сэппэрээтэрдэммит ууту
биэрэр буоланнар, он' сайынтга уктэммиттэр.
Ол эрээри, эЬиилигэр, 1944 с. убайым улахан Уйбаан ыалдьан елбутэ. Адам 1945 с.
сурэдинэн елбутэ. Кыргыттар 1950, 1952 сс. елбуттэрэ. Онон ийэбинээн иккиэйэх
эрэ хаалбыппыт. Ийэм ол кэнниттэн 20 сыл олорон, мин одолорбун барыларын
одолоЬон баран, 72 сааЬыгар сурэдинэн елбутэ.

Бетуруускэ одолоро

Дегтярёв Петр Петрович Хаптаггаттан биэрэстэ холобурдаах, Хайахтаах диэн ардаа
алааска олохтоох, «КыЬыл Куус» холкуос чилиэнэ, дьадан ы ыал этилэр. Бетуруускэ
одолоро: Сэмэн-Даадынай, онтон Матырыас-Матырыалдьын, ОхонооЬой-
Сыбыайка.
БиЬиги Бетуруускэлээди кытта Хаптаггада нэЬилиэк киинэ эрдэдинэ дьукаах
кыстаабыппыт. Онон с/совет кэнсэлээрийэтэ уонна оскуола улэлииллэрэ. Дьукаах­
таЬан олорор дьиэбит кэггэс этэ да, хотоно холбуу турара. Дьиэ икки арда адарай
курдук быыс истиэнэ туомнаада. Онтукабыт аана ahagac буолан суеЬулэрбит дьиэ
иЬиттэн кестен, муостада туйахтарын, араас тыастара-уустара иЬиллэ турара. Туун
ohox уелэЬэ сабыыта суох да буоллар хотон сылааЬа тахса турар буолан, дьиэ соч-
чо тымныйбата. Онно бэйэбит алаастарбытыттан да, Онерге оскуола суох буолан
оскуолада уерэнэр одолор олороллоро. I Легей Хомустаадыттан ус ситэн эрэр киЬи
олороллоро. Олортон Бетуруускэлээххэ икки уол, биЬиэхэ Хомустаах кыыЬа сыс-
тан аЬаан олороллоро. Ол уолаттартан биирдэрэ, Даайыска эмээхсин аччыгый уола
мечеке, дьулугур урдук содус унуохтаах, бэйэтин кыанар керун'нээх, нуучча-саха
сиэнчэр хааннаах Сыромятников Егор этэ, 17—18 саастаах буолуо.
Бетуруускэ онно 50-нун лаппа аннынан саастаах быЬыылаада. Доруобуйаты-
нан ahaax, «ыалдьабын, ыарахан улэни тулуйбаппын» диирэ. Онон холкуоска ту-
рук улэЬит буолбатада. Дьиэтин-уотун керунэн, суеЬулэнэн-астанан, холкуоЬугар
имиэх-тамаах да содустук буоллар улэлээн-хамсаан олорбута. Оттон ус одото уЬуен
улэни кыайар, улэЬит дьон буола улааппыттара.
Бетуруускэлээх аччыгыйдара ОхонооЬой хонуу улэтигэр улэлээмэхтээн иЬэн,
хотонтго cyehy улэтигэр киирбит. Кини сааЬын тухары дьахталлары кытта сыл-
дьара, улэлиирэ. Унуодунан ортону эрэ хапсара, эттээх-сииннээх, туггара-хаптара,
хаамара-дайбыыра, тыла-ehe, сигилитэ-майгыта да дьахтар курдуга. Ол иЬин, «Сы-
быайка» диэн былыр дьахтардыы тан’нар, дьахтар курдук киЬи аатынан хос ааттаа-
быттар этэ. Сыбыайка ОхонооЬой эр киЬилии таггнара.
Ыалга киирээт, эр дьону кытта адыйах тылы кэпсэтэн иЬэн, дьахталларга баран хаа-
лааччы. Онно олоро тустэ да тан'аЬы-сабы, ииЬи-кууЬу туппахтаспытынан уонна буппэт
кэпсэтии садаламмытынан барара. Дьахталлар да, кинини эр киЬи курдук буолбакка,
636 IX туБумэх