Page 70 - С.С. Аржаков Уус-Алдан үлэһит дьоно

сүөһүлэрбитин үчүгэйдик кэтээн көрөрбүт наада. Аһылыкка
киирэр сылгыны бырдын быспакка, куннааҕар аһаттахха, ту-
ругун түргэнник көннөрөөччү.
Биллэрин курдук, отаһылык кэмчи дьылыгар, сылгыга ана-
нар оту кытыы-быстах сирдэртэн, үрэхтэр бастарыттан угаач-
чылар. Маннык түбэлтэҕэ сылгыны ыраах көһөрүү, үүрүү
оҥоһуллар. Ол гынан баран, ааспыт хаҕыс сыллар опыттара
көрдөрөллөрүнэн, сылгы туругун кинини көһөрүү, үүрүү
түмүгэр түһэрэрин, өрүттүбэт гына дьүдьэтэрин өйдүөххэ
наада. Сылгыны көһөрдөххө, кини айаҕа кэҥиирин үлэһит
киһи үксэ билэр. Сылгыны хаһыыга эҥэрдээн кыра оту сиэтэр,
уһуннук хастарар туһугар быйыл сылгыны көһөрүүгэ сэрэх-
тээхтик сыһыаннаһар көдьүүһүбиэриэҕэ. Кыалларынан усулуо-
буйа тэрийэн сылгы сиир отун тиэйтэрэн аҕалыы барыстаах.
Быйылгы дьыл усулуобуйатыгар кулуннары ийэлэриттэн
араарыыны алтынньы 15-20 күннэриттэн сэтинньи бастакы
күннэригэр диэри, ичигэс кэмҥэ, бүтэрдэххэ эрэ табыллар.
Сылгыны туттуу, эккэ таһаарыы туһунан санаабын этэр
баҕалаахпын. Биһиэхэ үүтэ-төрүөҕэ суох сылгылар аҕыйаҕа
суохтар. Ордук кырдьаҕас биэлэри эдэрдэринэн солбуйарга
быйыл дьоһуннаахтык үлэлиэххэ. Аны туһаларыттан тахсыбыт
кырдьаҕас аттар үгүстэр. Маннык көлүүр аттара 2,5-3 тонна
отунан сыл тахсаллар. Сылгы структуратын барыстаах өртүн
тобулан, кырдьаҕас аттары уонна төрүөҕэ суох биэлэри сол-
буйар, өрөмүөннүүр дьаһаллары олохтуохха. Отгон сүөһүнү
государствоҕа туттарыыны сылгы куҥнааҕар оҥорор, тох-
сунньуга өлөрүллэр сылгылары күһүн туттар туһугар көҥүллэ-
тиини ылыахха, диэн этиилээхпин.
Быйыл от аһылык кэмчи буолбутун да иһин, сылгыһыттар-
га эрэниэххэ, кинилэр эппиэтинэстэрин санатан туран, сыл-
гыга ананар оту, кормовой баланса оҥоһулларын кытта угуох-
ха, сылгыһыттарга тутгарыахха.
От аһылык чычырбас сылыгар сылгыһыт үлэҕэ эппиэти-
нэһэ хаһааҥҥытааҕар да үрдүөхтээх. Сылгы хаһан аһыыр сир-
дэрин күһүн сир харатыгар былаанныахха, ол иһин сирдэри
үчүгэйдик кэрийэн көрүөххэ, маршруттары быһаарыахха.
Быйылгы дьылга общественнай сүөһү этэҥҥэ сыл тахсыы-
тын эбии аһылык, көөнньөрбө быһаарар буолла. Итинэн си-
бээстээн урукку курдук, көөнньөрбөнү кыра буочукаларга
оҥорон сыл тахсыы проблематын быһаарыахпыт суоҕа. Ферма
ахсын 5-8 тонна көөнньөрбөнү бэлэмниир кормокухнялары
оҥордоххо эрэ ынах сүөһүгэ эбии аһылыгы дэлэйдик сиэтил-
лиэҕэ.
Сылгыга сиэмэ элбэхтик тутгуллар дьыла кэллэ. Республи-
ка сорох хаһаайыстыбаларыгар бурдук үчүгэйдик үүннэ диил-
68