Page 75 - С.С. Аржаков Уус-Алдан үлэһит дьоно

рыгар илдьэн аһатан баран: Хаһан эрэ сэрии бүтэн, дойдубуту-
гар эргиллэн тиийэбит. Чэ, эн үчүгэйдик үтүөрэн дойдугар
этэҥҥэ тиийээр, - диэн алҕаан атаарбыттар. Хомойуох иһин,
Мэхээлэ кыргытгар ааттарын, хайа оройуоннарын умнан кэ-
биспит.
Госпитальга үчүгэйдик эмтэнэн Мэхээлэ эмиэ 4-с Украин-
скай фронугар төннөр. 1944 сыл муус устар ыйга Крымы бос-
холуур иһин күүстээх кимэн киирии саҕаланар. Сиваш хомону
туораан инники диэки сыҕарыйыы буолар. Өстөөҕү салгыы
эккирэтэн Симферополь, Бахчисарай о.д.а. куораттары босхо-
лууллар. Симферополь куоракка Т-34 танкаларын куорат биир
площадыгар мас постамент үрдүгэр сабыс саҥа гына кырааска-
лаан пааматынньык быһыытынан туруоран хаалларбыттар.
Крымы босхолооһун кампаниятын кэнниттэн Тула куорак-
ка кэлэн техниканан, киһинэн эбии ситэринэн баран, тимир
суолга тиэллэн Великие Луки станциятыгар тиийэн истэхтэри-
нэ немец авиациятын хас да төгүллээх буомбалааһыныгар
түбэһэн, элбэх хоромньуну көрсүбүтгэр, элбэх киһи өлбүт-
сүппүт.
Онтон салгыы айаннаан Белоруссияны туораан Литовскай
ССР Полевежевск диэн куоратыгар тиийэн сүөкэммиттэрэ.
Аны 1-й Прибалтийскай фронтдиэн аатгаммыттара. 1944 сыл
алтынньы ыйыгар 1-П Прибалтийскай уонна III Белорусскай
фроннар илиҥҥи Пруссияны босхолуур иһин холбоһуктаах
кимэн киириилэрэ саҕаламмыта. Танковай чаастар инники
киирэн хаалбыттар, кинилэри ойоҕостон киирэн ытыалыыр
буолбуттар. Ол иһин алтынньы ый 7 күнүгэр киэһэ сапер Ох-
лопковка дьиэлэр икки ардыларыгар суол ойоҕоһугар проти-
вотанковай миинэлэри иитэргэ бирикээс биэрбиттэрэ. Ол би-
рикээһи толорон миинэ иитэ сытгаҕына 6-7 немец саллааттара
баар буола түспүтгэр да «Рус здавайс» диэбитинэн саба түһэн
Мэхээлэни билиэн туппуттар. Клайпеда куоракка (Литовскай
ССР) концентрированнай лааҕырга илдьэн бырахпыттар. Ол
туһунан Мэхээлэ бэйэтин кэпсээнэ маннык: Манна икки
сүүсчэкэ биһиги байыаннай билиэннэйдэрбит бааллара. Соро-
хторо өрдөөҕүтэ, сорохторо саҥардыыҥҥыта түбэспит дьон-
нор этилэр. Ол дьону кытга олорбутум кэннэ 1945 сыл тох-
сунньу 21 түүнүгэр төрдүө буолан (2 нуучча, 1 чуваш уонна
мин) лааҕыртан күрээн үлтү буомбаламмыт дьиэлэргэ хорҕо-
йон 7 хоммуппут кэннэ биһиги сэриилэрбит тохсунньу 27
күнүгэр ити куораты босхолообуттара. Онон ити күн бэйэбит
армиябытыгар этэҥҥэ эргиллэн кэлбиппит. Ити курдук Мэ-
хээлэ 3,5 ый билиэҥҥэ түбэһэн концентрированнай лааҕыр
хайдахтаах курдук ыар кыһалҕатын эмиэ билэр. Дьолго, би-
лиэҥҥэ киһи хайдах түбэһэрин, хайдах курдук эр санаалаах
73