Page 110 - С.С.Аржаков, Н.Н.Петров. Военное лихолетье

КАДРОВАЙ ОФИЦЕР, УЧУУТАЛ

Учууталым, Аҕа дойду сэриитин ветерана, кадровай офицер Николай Данило-
вич Бурцев 1936 с. Дьокуускайдааҕы педучилищеҕа киирбитэ, 3-с курска сылдьан
армияҕа ыҥырыллан биир сыллаах национальнай байыаннай оскуолаҕа үөрэнэр.
Кинилиин биһиги оройуоммутуттан Макеев Иннокентий, Пестряков Констан-
тин, Матвеев Петр, Аммосов Абрам үөрэммиттэрэ. Бүтэрэллэрин кытта Забай-
кальскай байыаннай уокурукка ыыппыттара.
Николай Данилович младшай командир быһыытынан 16-с батальоҥҥа түбэ-
һэр. Сэрии саҕаланыытыгар кинини орто сүһүөх командирдар курстарыгар ыып-
пыттара. Онтон старшай лейтенант буолан, Иркутскай уобалас Залари оройуону-
гар военкомакка быстах кэмҥэ всеобуч инструкторынан үлэлиир.
1942 с. Бурцев Мальта станцияҕа 35-с биригээдэ 86-с стрелковай полкатыгар
10-с ротаҕа командиры строевой сулууспаҕа солбуйааччынан ананар. Бу ротаҕа
сахалар иккиэ эбиттэр. Сэрии иннинэ обкомҥа үлэлээбит Е.Р. Ябловскайдыын
бииргэ сылдьыбыттар. Ити сыл Бурцев Арҕаа фроҥҥа маршевай рота командиры-
нан ананар. Ардыгар кутталлардаах, сындалҕаннаах айаны айаннаан тохсунньуга
Рязанскай уобалаһы ааһан, фронт инники кирбиитигэр тиийэн байыастарын тут-
тарар. Аара эшелоннарын немецтэр буомбалааннар элбэх өлүү-сүтүү тахсыбыт этэ.
1943 с. Николай Данилович Маньчжурия кыраныыссатыгар 36-с армия 293-с
дивизиятын 592-с полкатыгар взвод командирынан ананар. Полкалара кыраныыс-
саттан түөрт биэрэстэлээх Отпор станцияҕа баар эбит. Илиҥҥи сэрии саҕалана-
рын кытта, дьоппуоннары эккирэтэн, Хайлар, Цицикар куораттары ааһыталаан
Харбиҥҥа тиийбиттэр. Бу кэмҥэ Япония бэриммитин туһунан император укааһа
тахсыбыт. Кэлин гарнизоҥҥа сулууспалаан баран Союзка төннүбүт. Илиҥҥи сэ-
риигэ хорсуннук сэриилэспитин иһин Сталин Махтал суругун ылбыт.
Ити курдук, сэттэ сыл сулууспалаан баран Мүрүтүгэр төннөн кэлбитэ. Кэлээт,
манна саха тылын уонна литературатын учууталынан үлэлиир. Байыаннай кии-
тэллээх, ачыкы нөҥүө сытыытык көрбүт, саар-тэгил унуохтаах, саха номоҕон ки-
һитэ биир да нууччалыы тылы кыбыппакка, уус-уран тылынан умсугутуулаахтык
үөрэтэрин бу баар курдук өйдүүбүн. Оскуолаҕа үлэлиир сылларыгар саха тылын
уонна литературатын үөрэтиигэ сыһыаннаах ыстатыйалары, дакылааттары, учуу-
талларга көмө икки кинигэни бэчээттэтэн таһаарбыта. 1954—57 сс. Суотту 7 кылаас-
таах оскуолатыгар директордыыр кэмигэр материальнай база хаҥыырыгар улахан
үлэни ыыппыта. Ол сырыттаҕына учууталлар идэлэрин үрдэтэр институкка саха
тылын кабинетын сэбиэдиссэйинэн ылбыттара. 1959 с. дойдутугар төннөн кэлэн
Сыырдаах орто оскуолатыгар эмиэ идэтинэн үлэлиир, онтон Бороҕоҥҥо көһөн
киирэннэр, Мүрүтээҕи киэһээҥҥи оскуолаҕа сэбиэдиссэйдиир, учууталлыыр. 1994
с. саҕалаан “Умнуллубат дьүһүннэр”, “Аал-Луук мас” олоҥхоттон быһа тардыы-
ны, “Сурт кэриэһэ”, “Остуоруйа ыллыгынан”, “Санаам сарбынньахтара” диэн ки-
нигэлэри таһаартарбыта.
Кэргэнэ Елена Афанасьевна Еремеева биолог, химик идэлээх РСФСР норуотун
үөрэҕириитин туйгуна этэ, 44 сыл бииргэ олорбуттара, 1992 с. олохтон туораабыта.
Николай Данилович “Японияны кыайыы иһин” мэтээл, Аҕа дойду сэриитин П-с
степеннээх орденын кавалердара, ону тэҥэ үлэ, юбилейнай мэтээллэрэ элбэх. Кини
РФ норуотун үөрэҕириитин туйгуна, Уус-Алдан улууһун бочуоттаах гражданина.
Кадровай офицер Аҕа дойду сэриитин кыттыылааҕа, улахан буукубаттан суруллар
учуутал Кыайыы 60 сылын атаҕар тура сылдьан көрсөр баҕалаах.

Вера ВАСИЛЬЕВА,
Уус-Алдан

108