Page 118 - С.С.Аржаков, Н.Н.Петров. Военное лихолетье

З А Б О Т А О А Р Ч Ы

САЙЫҺА ХААЛБЫТ САХА СИРИГЭР

СЭРИИ ОГДООБОТО

Уус-Алдан Тандатыгар олус интэриэһинэй дьылҕалаах ытык-мааны кырдьаҕас
олорор. Александра Николаевна Завьялова, Танда кырдьаҕастара ааттыыллары-
нан, “Сиэстэрэ Шура”, 1922 сыллаахха ыам ыйын 20 күнүгэр ыраах күннээх Мор-
довияҕа төрөөбүтэ.
1940 сыллаахха, быһыыта атырдьах ыйыгар, кинилэр эргин Саха сириттэн дьон
тиийэ сылдьан, үрдүкү салалтаны кытта кэпсэппиттэрин, дьону агитациялаабыт-
тарын түмүгэр хас да ыал Саха сиригэр көһөр буолбутгар. Олор истэригэр үс оҕолоох
Муруковтар дьиэ кэргэттэрэ эмиэ бааллара. Биир кыыстарын Ленинградка ийэ-
тин эдьиийигэр оҕо көрдөрө ыыппыт этилэр, онон дьиэлэриттэн наадалааҕы төһө
кыайалларынан ылан, икки оҕолорун, Шуралаах Володяны, илдьэ ыраах айаҥҥа
турбуттара.
Оччотооҕу мас тутуулардаах Дьокуускай куораты көрөн соҕуруу дойду дьоно:
“Ба, разве это город?” — дэспиттэр.
“Суотту биэрэгэр балаҕан ыйыгар туораабыппыт. Онно күүтэн турар массыы-
наларга олорсон Томторго кэлбиппит”, — диэн ахтар Александра Николаевна.
Муруковтар дьиэ кэргэттэрэ “Кыһыл агроном” колхозка олохсуйбуттар. Бу кол-
хозка алта хаһаайыстыбаны уопсайдарга олохтообуттар, кэлии дьоҥҥо тута үлэ
биэрэн үлэлээбитинэн барбыттар. Александра Николаевна дойдутугар тракторист
идэтин баһылаан кэлбит буолан, трактор өрөмүөнүгэр сылдьыбыт, үүт астааһы-
ныгар үлэлэспит.
Кинилэр манна кэлэллэригэр, биллэн турар, араас саҥаны дойдуларыттан ис-
тэн кэлбиттэр, хаалааччылар “дьиикэй дьоҥҥо айаннаатыгыт” да дэспиттэр, дьах-
таллар куолуларынан олохтоох дьону ырыттахтарына эһиги дьону тоҕо саҥараҕы-
тый, син биир дьон-дьон курдуктар диирэ Александра Николаевна.
Сааскыттан саҕалаан оҕуруот олордубуттар да, кураан буолан олох кыра үүнүүнү
ылбыттар. Сэрии сылларыгар Александра Николаевна семенной лабораторияҕа
үлэлии сылдьан араас нэһилиэктэри кэрийбитэ, анализ бөҕө ылан оҥороро. Бу
кэмҥэ, 1943 сыллаахха, аҕалара Николай Ильич сэриигэ ын ырыллан тиийэн, су-
раҕа суох сүтээхтээбит. Ийэтэ тубдиспансерга үлэлии сылдьар эбит, Шураны онно
ыҥыран, икки ый сиэстэрэ үөрэҕэр үөрэттэрбит.
Эдэр кыыс Омскай уобатаһыттан сылдьар Завьялов Василий Лазаревичка кэр-
гэн тахсан, саҥардыы олох олорон эрдэхтэринэ, сэрии кинилэр дьылҕаларын эмиэ
быһаарар. 1944 с. кэргэнин сэриигэ ылан бараллар, Александра ыарахан хаалар.
Василий ол баран, сэрии толоонуттан эргиллибэтэҕэ.
1950 сыллаахха Шура Танда балыыһатыгар сиэстэрэнэн үлэлии кэлэн баран,
Сторожев Петр Аммосовичка кэргэн тахсар. Ол гынан өр дьоллоохтук олорботох-
торо, Петр Аммосович сэриигэ сылдьан ылбыт контузиятыттан улаханнык ыалдь-
ан киһи көрүүтүгэр киирэр. Кэргэнин сымнаҕас илиитигэр сытан, иккис сылыгар
өлөөхтөөбүт.
1965 сыллаахха тандалар бука бары сымнаҕаһын, сайаҕаһын иһин сөбүлүүр си-

116