Page 121 - С.С.Аржаков, Н.Н.Петров. Военное лихолетье

наах хааларбытыгар уурбут эбит. Ол иһин дьон бары: ”Мааппа үлэһит дьахтар
буолан оҕолорун тыыннаах хааллартаата”, — дииллэрэ.
Дьэ, ити курдук сэрии ыар тыына Саха сирин бары муннуктарыгар аас-туор
олоҕу аҕалбыта. Ыал ыалынан эстибит өтөхтөрө билигин даҕаны иччитэхсийэн
сүтэн-иҥэн тураллар. Оччолорго аччыктаан өлбүт дьону “дьэҥкэрэн” өлбүт диир
этилэр.
Ол эрээри, саха ыала ынахтаах, бурдуктаах буоллаҕына өлөн-охтон биэрбэт.
Биһиги колхозпутун хорсун, сатабыллаах, өйдөөх дьоннор салайбыттар эбит. Олор-
тон ордук чорботон ааттыам этэ председателлэринэн үлэлээбит Семенова Балаа-
ҕыйаны уонна Семенов Аппанааһы.
Балааҕыйа председатель эр киһилии туттар-хаптар, турбут-олорбут икки кыыс
оҕолоох сытыы дьахтар этэ. Кинини кытаанах ирдэбиллээх, булар-талар салайаач-
чы дииллэрэ. Онон дьон толлор да, ытыктыыр да этэ.
Бу ыар кэмнэргэ оҕо-дьахтар бары күүстээх үлэҕэ туруммуттара. Ынах хомуйуута,
бурдук отун ыраастааһына, оҕус сиэтээһинэ биһиги, оҕолор, ирээппит этэ. Ыан-
ньыксыт дьахталлар 15-тии ынаҕы бэйэлэрэ хомуйан үстэ-түөртэ ыыллара, ньи-
рэйдэрин көрөллөрө. Үүт ыамын, сүөгэйдиири кытаанахтык хонтуруоллууллара.
Семенов Аппанаас (Семенов Афанасий Андреевич) биһиги колхозпутугар кыл-
гас да кэмҥэ председателлээтэр дьону-сэргэни сатаан көҕүлүүр, үлэни сатабыллаах-
тык аттарар салайааччы этэ. Бириэмийэлээх күрэхтэһиилэри от үлэтигэр тэрийэн,
эр дьон үрдүк таһаарыылаахтык үлэлээбиттэрэ дииллэр. Отчуттарга анаан “итии
аһылык” диэн ааттаан кымыс, суорат, лэппиэскэ тарҕатар этилэр.
Колхозка биир тутаах үлэһитинэн биригэдьиир буолара. Оннук үлэҕэ өр сыл-
ларга таайым Тихонов Николай Алексеевич — Сүүтүк Ньукулай үлэлээбитэ. Үөрэҕэ
суох эрээри сахалыы мындыр өйдөөх буолан, кини үлэни олус бэркэ тэрийэрэ.
Оччолорго охсубут, муспут оккун кэмнээн үлэ күнүн ааҕан таһаараллара. Ону
кини туох эмит кумааҕы сыыһыгар бэлиэтэнэр, үксүн өйүгэр тутар, хаһан да сыыспат
этэ. Күҥҥэ хастыы да көстөөх сири хаамара. Ол сылдьан ким хайдах үлэлээбитин,
хаһан охсуу, мунньуу буоларын эрдэ быһааран, сорудахтары чуолкайдык биэрэрэ
уонна ирдиирэ даҕаны.
Мин төһө да Дьокуускай куоракка олохсуйбутум отуттан тахса сыл буоллар, ол
ыар сыллары өрүү санаан ааһабын.
Екатерина КИРИЛЛИНА (ФЕДОРОВА),
үлэ, тыыл ветерана, республика үөрэҕириитин үтүөлээх үлэһитэ

ДЬОНУ ҮЛЭҔЭ ТҮМҮҮ - ТУСПА ДЬОҔУР
Яков Герасимович Сметанин 80 сааһын ааһан баран, орто дойдуттан арахсы-
быта. Үлэтин 1931—32 сс. сир үллэһигин саҕана тэриллэ сылдьыбыт “Сэппэрээгэ”
түмсүү баһаатайынан саҕалаабыта. Түмсүү ыаллары сиэмэ бурдугунан уонна көлөнөн
хааччыйарга көмөлөһөрө. Оттон “Кыһыл малыыда” колхозка биригэдьииринэн
үлэлии сылдьан, 1934 с. ыччаты таас чох хостооһунугар ыҥырыыны өйөөн, Сангаарга
тиийэн шахтер буолар. Онно үчүгэйдик үлэлээн, шахтердар маҥнайгы стахано-
вецтарын кэккэлэригэр киирсэр.
Яков Герасимович 1940 сыллаахха туспа оройуон (1937 с.) буолбут Кэбээйити-
гэр төннөн кэлэр. Онтон ыла олоҕун барытын тыа хаһаайыстыбатыгар аныыр.
Сэрии буолар куттала ол саҕана биллибитэ, дойдуга аһы-үөлү элбэтии соруга тур-
бута. Оройуоннарга тыа хаһаайыстыбатын бородууксуйатын соҕотуопкалыыр упол-
наркзагтар тэриллибиттэрэ. Онно кини 1942 с. диэри үлэлээбитэ.
1941 с. улуу сэрии ааҥнаабыта, кураан сабардаабыта... Кэбээйигэ Чурапчыттан
колхозтар көһөрүллэн кэлиилэрэ олохтоох нэһилиэнньэҕэ эбии ыарахаттары үөскэп-

119