Page 120 - С.С.Аржаков, Н.Н.Петров. Военное лихолетье

Тракгористар государствоттан нуормалаах буоланнар, арыый ордук балаһыанньа-
лаахтара. Ол да гыннар, таҥас-сап мөлтөҕө. Ол кэмҥэ дьахталлар Америкаттан
кэлэр бурдук куулунан таҥас тиктэллэрэ, тракторист кыргыттар эр дьон курдук
таҥнан сырыттахтарына табыллара.
Мария Григорьевна 1944 с. Алексей Антонович Иванов диэн олохтоох киһиэхэ
кэргэн тахсыбыта, уоллаах кыыс оҕоломмутара. Онон трактористыырыттан тохтоо-
бута. 1944—48 сс. Чапчалҕаҥҥа МТС нефтебазатын сэбиэдиссэйэ буолбута. Онтон
1948 с. төрөөбүт колхоһугар Алтаҥҥа тахсан, уһун сылларга, пенсияҕа барыар диэри,
ыанньыксытынан, атын да үлэҕэ үлэлээбитэ. Кэргэниттэн арахсан, соҕотох ийэ бы-
һыытынан дьиэни, хаһаайыстыбаны көрө-көрө оҕолорун бэйэтэ улаатыннарбыта, үөрэп-
питэ. Кыыһа Устинья Ноева учууталлаан баран, билигин пенсияҕа олорор, ийэтин
бүөбэйдиир. Уол, кыыс оҕолоох. Олор бэйэлэрэ үлэһит, ыал буолбутгара ыраатта.
Мария Григорьевна уола Николай Иванов Алтан оскуолатыгар география учуу-
тала, үс оҕолоох. Үһүөн СГУ-га үөрэнэллэр. Эбэтин аатын ылбыт Мария физкуль-
тура, Полина — история, Николай — биология факультеттарыгар үөрэнэллэр. Бары
республикаҕа биллэр хайыһардьыттар.
Бастакы трактористка М.Г. Захарова сэрии кэмигэр килбиэннээх үлэтин иһин
Статин төбөлөөх мэтээлинэн биир бастакынан наҕараадаламмыта. Кини аата “Ам-
гинский улус: история, культура, фольклор” диэн кинигэҕэ киирэ сылдьар.
Мария Григорьевна бу орто дойдуга төрөөн Ийэ дойдутугар көмөлөспүт
үтүөтүнэн, сэрии ыарахан дьылларыгар бастакы тракториһынан таһаарыылаахтык
үлэлээбитэ уонна ийэ буолан оҕолору, сиэннэри бэлэхтээбитэ буолар. Сотору кини
80 сааһын туоларынан истинник эҕэрдэлиибит, өссө да уһун олоҕу баҕарабыт.
Дмитрий ПАВЛОВ,
РФ журналистарын Союһун чилиэнэ

“КЫҺЫЛ МААЙ” КОЛХОЗ ДЬОНО

Маннык ааттаан Аҕа дойду Улуу сэриитин кэмигэр тыылга тыыннаах хаалар
иһин охсуһан, кыайыыны түстэспит, бастатан туран, “Биэс киһи үлэтин биир
дьахтар үлэлиир” диэн ырыаҕа ылламмыт ийэлэри, саха үлэһит дьонун ахтан ааһыах-
пын баҕарабын. Тыылга хоргуйан өлөртөн быыһаабыт хорсун-хоодуот саха саа-
рыннарыгар сүгүрүйэн туран, Сунтаар улууһун оччотооҕу колхозтарыттан биирдэс-
тэрин — “ Кыһыл М аай” колхоз үлэһит дьонун сэрии кэминээҕи олохторуттан
тугу өйдүүрбүнэн ахтабын.
Сэрии маҥнайгы хомууругар турбут-олорбут эдэр дьон бары барбыттара. Олор-
тон өйдүүбүн: Егоров Борукуоппайы, Тихонов Уйбааны, икки уолун — Арамааны
уонна Ньукулайы, Доку Дарымыан диэн ааттыыр кырдьаҕас киһи соҕотох уолун
Хонооһойу уонна соҕотох эбэлээх Осипов Ньукулайы.
Сэрии буолуон аҕай иннинэ аҕабыт ыалдьан өлбүтэ. Ийэбит эрэйдээх түөрт
кыра оҕону кытта хаалбыта. Сыл аайы ыалтан ыалга дьукаахтаһан олорорбут. Оч-
чотооҕуга “олох нолуога” диэн түһэрэ. Ийэбит эрэйдээх нэктийэн хаалбыт куобах
истээх сонун бобо курданан, чохороон сүгэтин ылан тоҥуу хаары оймоон, ойуур-
тан мас киллэрдэҕинэ көмүлүөк оһохпут сылытара, сырдатара. Убайбыт Ньукулай
Тойбохойго 8 биэрэстэлээх сиртэн сылдьан “байыаннай үөрэх” диэҥҥэ үөрэнэрэ.
Кини аҕабыт оннугар аҕа курдук буолан ийэбитигэр көмөлөһон колхоз араас үлэ-
лэригэр мускуллара. Ийэбит, хараҕа да ыарыйдар, ытанар-соҥонор диэни төрүт
билбэт этэ. Күнүстэри эргиччи үлэлээн, биһиги ыалдьарын билбэт курдук этибит.
Оттон ыарыыта түүнүн киирэн сордуура. Кини туохха да ымсыырбат буолуҥ диэн
такайара. Ийэбит барахсан туох баар күүһүн, сатабылын оҕолоро — биһиги тыын-

118