Page 145 - Дойдум Уус-Алдан Хорого

= = = , - Хоро нэһилиэгин историята = :
Крылов Семен Гаврильевич

Семен Гаврильевич 1912 сыллаахха Уус-Алдан улууһугар Хоро нэһилиэгэр сэттэ оҕолоох дьа-
даҥы бааһынай кэргэнигэр төрөөбүтэ. Онон үөрэххэ тиксибэтэх уолчаан кыра сааһытган колхоз
үлэтигэр эриллибитэ. 1930 с. «Куотука» колхоһу тэрийсэн бырабылыанньа чилиэнинэн, ферма сэбиэ-
диссэйинэн үлэлээбитэ. Кэлин колхознай курстарга үөрэнэн, бэйэтэ дьарыктанан ааҕар-суруйар
буолан биригэдьииринэн, колхоз председателин солбуйааччынан үлэлии сылдьыбыта. Үлэ, олох
үөһүгэр сылдьан чаҕылхай саастара комсомол айымньылаах хардыыларын кытта дьүөрэлэс-
питтэрэ. Маҥнайгы сүһүөх комсомольскай тэрилтэ секретарынан үлэлээн ыччаты үтүө холобу-
рунан сирдиирэ.
1942 с. бэс ыйын 22 күнүгэр сэриигэ барбыта, хайыһардьыггар уонна снайпердар курстарын
бүтэрэн Прибалтийскай фронт 72-с стрелковай полкатыгар пехота автоматчигынан, снайпердар
чаастарыгар сэриилэспитэ. Прибалтиканы бүтүннүү босхолоспута. Саха биир хорсун саллаата
биирдэ ыараханнык, иккитэ чэпчэкитик бааһыран эмтэнэ-эмтэнэ үс сыл устата сэриилэспитэ.
Риганы босхолооһун иһин Албан аат үһүс степеннээх орденынан наҕараадаламмыта, кэлин Аҕа
дойду сэриитин орденынан, Фашистскай Г ерманияны кыайыы иһин, Жуков медалынан, Кыайыы,
Сэбилэниилээх Күүстэр юбилейнай медалларынан, икки төгүл Саха АССР Верховнай Советын
Президиумун бочуоттаах грамотатынан наҕараадаламмыта. Сэрииттэн кэлээт алдьаммыт-
кээһэммит, аас-туор олохтоох дойдутун дьонун олоҕун чөлүгэр түһэриигэ күүһүн харыстаабакка
үлэлээбитэ. Тыа хаһаайыстыбатын бастыннарын съеһигэр делегатынан талыллыбыта.

Ветеран Бүөтүр

Аҕа дойду Улуу сэриитигэр Кыайыы 60 сылын туолар үбүлүөйэ баара-суоҕа сыл аҥара эрэ
хаалла. У он сыл анараа өртүгэр Майаҕас бөһүөлэгэр 10-ча сэрии ветерана баар буоллаҕына,
билигин үс буойун хаалла. Кинилэртэн мин билигин кэпсиир киһим Петр Васильевич Бурцев. Петр
Васильевич 1927 сыллаахха Хоро нэһилиэгэр Кур Оттоох диэн алааска төрүттэрин сиригэр тө-
рөөбүтэ. Бу алаас аатырар Мүрү эбэ уонна Хатыҥ Сыһыы сайылык икки ардыларыгар турар.
Бүөтүр оҕо сааһыттан аҕатын батыһа сылдьан окко-маска көмөлеһөр уол буола улааппыта. Ол
курдук сир тиэриитэ, Кур Оттоох алаас бэттиэмэ отун мунньуу, кэбиһии. Онно барытыгар уон-
чалаах уол оҕус сиэтэр, бугул түгэҕин харбыыр этэ. 1943 сыллаахха 16-лаах уолу оччотооҕу 40-ча
хаһаайыстыбалаах «Хатыҥ Сыһыы» колхозка чилиэнинэн ылбыттара. Оччотооҕу чэгиэн, үлэни
кыайар дьон бары сэриигэ барбыттара. Ас-таҥас тиийбэтэ. Колхоз үлэтэ оҕо-дьахтар уонна аҕыйах
кырдьаҕас дьон илиитигэр хаалбыта. Онон Бүөтүр үлэ үөһүгэр киирбитэ. Аны бу кэмҥэ аҕатын
Баһылайы үлэ фронугар ылан барбыттара. Онон биэс бииргэ төрөөбүт оҕолор ийэлэрэ Өлөксөөс
иитиитигэр хаалбыттара. Аҕалара төрүт да ыарытыган киһи онно баран уһаабатаҕа.
1945 сыллаахха Бүөтүр 18 сааһын туоларын кытта армияҕа ыҥырбыттара. Огдообо хаалбыт
ийэлэригэр Өлөксөөскө иккис ыар аһыы сатыылаабыта. «Хатыҥ Сыһыы» колхозка салаа да от
үүммэккэ, кыра сэрбэйбитин аһыка түһэн сиэн, колхоз Кэбээйигэ көһөр буолбута. Олохтоох дьон
ыар үлэттэн, аччыктааһынтан өлөн-сүтэн барбыттара.
Бүөтүр Мальта станцияҕа байыаннай бэлэмнэниини бара сырыттаҕына Японияны утары сэрии
буолбута. Ол кэмҥэ кинилэри кыраныысса таһыгар Маньчжурияҕа илпиттэрэ. Манна кыраныыс-
саны харабыллыы сырыттаҕына, Харбин куоракка илдьэн билиэннэй дьоппуон саллааттарын хара-
быллаппыттара. 1947 сыллаахха доруобуйатын туругунан дойдутугар төннөн кэлбитэ.

Иван ПРОТОДЬЯКОНОВ.
МС, сэтинньи 13 күнэ 2004 с.

141