Page 164 - Дойдум Уус-Алдан Хорого

" =.... = = Дойдум - Уус-Алдан Хорою = = , = ■ =

ылларымтыа, бытаан да буоллар үлэтин бүтэригэс наһаа кыра-куйа уҥуохтаах эмээхсин этэ. Оҕон-
ньоро Быраап Баһылай үлэ-хамнас кыаттарбакка төһө да кыыһыран, бырдааттанан кэллэр эмээх-
синин аҕыйах тылын истээт намыраан хаалара. Эбэм сэрии сылларыгар үчүгэйдик үлэлээн
мэтээлинэн наҕараадаламмыта.
Эбэм, эһэм өбүгэлэрэ үйэлэрин тухары Мүрү Эбэ Улахан Чомчоҕойун олохтоохторо этилэр.
Элбэх айан дьонун чэйдэппит, хоннорбут ыал буолаллар. Ол иһин эһэм ийэтин дьон ытыктаан
Чомчоҕой Маайыката диэн ааттыыллара үһү. Кыһын Бороҕонгҥо баралларыгар эмээхсинэ наһаа
бытаанын сөбүлээбэккэ салааскаҕа соһон барара-кэлэрэ диэн Хатыҥ Сыһыы олохтоохторо күлэ-
күлэ кэпсииллэрэ. Эһэбин Быраап Баһылайы билэр оҕонньоттор модьу-таҕа күүстээх киһи этэ
дииллэрэ. Эһэм быраатын Петров Дмитрий Николаевиһы - Миичээни эмиэ эһэм курдук сахаҕа
бөдөҥ 180 см үрдүктээх нуучча курдук дьүһүннээх киһитин иһин «Уһун Миичээ», «Нуучча
Миичээ» диэн ааттыыллара. Кинилэр кыһын иккиэн от тиэйэллэригэр хаһан даҕаны тордуохтаммат,
былыргы модьу уктаах мае атырдьаҕынан логлорута баһан тиэйэллэрэ диэн сөҕөн кэпсииллэрэ.
Миичээни 1912 сыллаахха нуучча курдугун, улаханын иһин сэриигэ ыла сыспытгар этэ. Ону сааһын
көҕүрэтэннэр сэриигэ барарыттан быыһаабыттар.
Мин аҕам Ылдьаа 16 саастааҕар Чараҥ ыһыаҕар дьон-сэргэ үмүөрүспүт кэмигэр, 25 бууттаах
умса сытар куолакалы тиэрэ быраҕыыга улуус күүстээхтэрэ күүстэрин холоспуттар. Онно 3 эрэ
киһи: Күүстээх Наһаарап, мин аҕам Ылдьаа уонна биир Найахыттан сылдьар киһи тиэрэ бырах-
пыттар. Ити чахчытын Николай Михайлович Крылов - Айаал уонна Майаҕаска олорор Семен
Иванович Петров туоһулаан кэпеээбиттэрэ.
Быраап Баһылай кырдьан өлүөр диэри икки эрэ тииһин-балтыларын ылларбыта. Олохтүөһэйэн
өлөөрү сылдьан, кыыһыгар Степанида Васильевна Петроваҕа олорон, титирик хатыйыылаах ол-
буортан титириктэри сулбурута тардан ыла-ыла тобугар тосторута охсон кымньыы оностон, умса
түһэн сытар тыыны оҕус гынан миинэн баран сайылыкпар барабын диэн дьонун барытын сох-
төрбүтэ. Оннук чэгиэн, доруобай киһи этэ, Быраап Баһылай. Кини 1973 сыллаахха 85 сааһыгар
өлбүтэ. Эһэм аах 16-та оҕоломмуттарыттан, биһиги аҕабыт Илья Васильевич эрэ киһи буолбута.
Онтон Степанида кинилэргэ кыраэрдэҕиттэн иитиллибит кыыс.
Ыччаттарыттан Быраап Баһылайы утумнаабыт суох. Арай мин улахан быраатым Петров
Иван Ильич урукку оскуола физзалын оскуолаҕа үөрэнэ сылдьан икки илиитигэр хааман төһөтө
баҕарар эргийэрэ. Оройуонугар тустууга хаста да бастаабыта. Спортоскуолаҕа хас да сыл үөрэм-
митэ. Атаҕын өлөрөн тустуутун бырахпыта.
Аҕаларбыт, эһэлэрбит тустарынан үтүө өйдөбүлэ кэнэҕэски ыччакка хаалларан кэриэстиил-
лэригэр баҕарабын.
Василий ПЕТРОВ, Быраап Баһылай сиэнэ.
МС, кулун тутар 11-14 күннэрэ 1998 сыл.

Киин уобаластартан көһөн кэлбиттэрэ

1940 сыллаахха биһиги «Кыһыл маяк» колхозпут бырабылыанньатыгар соҕурууттан көс дьон
кэлэр буолбуттара. Ол дьоҥҥо олорор дьиэ, дьиэ иһинээҕи туттар тэрил, остуол, олоппос, утуйар
орон о.д.а. оҥотторон сөптөөх усулуобуйа тэриллэригэр кэпсэтии барбыта. Өссө сүөһүгэ хотон,
кыбыы, дал оҥоһулуохтаах диэн быһаарыллыбыта. Ити кэпсэтии хайысхатынан бырабылыанньа
мунньаҕар дьүүллэһэн, кимнээх тугу оҥоруохтаахтарыгар быһаччы уураах ылыллыбыта. Уураах
сүнньүнэн биирдии колхозтаахха сорудах тиэрдиллэн кйм мае кэрдэр, ким дьиэ тутар, ким остуол,
олоппос оҥорор, ким хотон тутар түбүгэр түспүтэрэ. Ити курдук үлэлээн олорор дьиэни тутан,
кырааскалаан бэлэмнээбиттэрэ. Ити кэмҥэ «Кыһыл маяк» колхоз бырабылыанньатын председа-
телинэн Копырин Дмитрий Никандрович диэн үөрэҕэ суох эрээри, сүрдээх тэрийэр үлэҕэ талааннаах,
бэрт сүрэхтээх киһи үлэлээбитэ. Оттон кини суоччутунан кыра үөрэхтээх Макеев Семен Проко­
пьевич диэн киһи үлэлээбитэ. Ити сыл күһүн балаҕан ыйыгар күүтүүлээх көс дьо.ммут тиийэн
кэлбиттэрэ. Мин оччолорго 15 сааспар сылдьарым. Онон ити түгэни үчүгэйдик өйдүүбүн. Эбиэттэн

160