Page 173 - Дойдум Уус-Алдан Хорого

........... . 1 Хоро нэһилиэгин историята = = = = = : : = =

кыргыттары кытта өрөмүөннүүр мастарыскыай кыһыл муннугар сарсыарда 8 чаастан киэһээ 6
чааска диэри трактор араас чаастарын үөрэппитэ. Итинтэн киэһээ мастарыскыайга трактористарга
өрөмүөҥҥэ үлэлээн көмөлөһөллөрө. Үгүс түбэлтэлэргэ күнүһүн үөрэҕи тохтотон да туран, та-
һырдьа оттук мае бэлэмигэр, газогенераторнай трактордар оттуктарыгар анаан чуурка эрбээ-
һинигэр үлэлииллэрэ. Сэрии бара турар кэмэ буолан, үлэ дьиссипилиинэтэ кытаанахтык ирдэнэрэ.
Анна Терентьевна кыра үөрэхтээх буолан, үөрэнэригэр сүрдээх ыарахан этэ. Ону ол диэбэккэ
дьулуһан туран үерэнэн, 1944 сыл кулун тутар ый бүтүүтэ үөрэҕин түмүктээн, тракторист идэтин
ылбыта. МТС директории муус устар 12 күнүгэр тахсыбыт 94 №-дээх бирикээһинэн I Өлтөх
тракторнай биригээдэтигэр «ХТЗ» тракторга сменщигынан анаммыта. «Коммуна Суола» уонна
«Харыйалаах» колхозтарга сааскы ыһыыга, күһүнүн сиэмэ хомууругар үлэлээбитэ. Манна аан
маҥнай тракторист ыарахан үлэтин этинэн-хаанынан билбитэ. Кини старшай тракторист Н.Тата-
ринов үөрэтиитинэн, көмөтүнэн тракторист идэтин баһылааһыҥҥа улаханнык дьаныспыта. Бурдук
хомуура бүппүтүн кэннэ кыһынын хаһаайыстыбаннай үлэлэргэ үлэлэппиттэрэ. 1945-1946 сылларга
сайынын МТС көмөлтө хаһаайыстыбатыгар хортуоппуй уонна оҕуруот астарын үүннэриигэ төрдүө
буолан үлэлээбиттэрэ. Тэрилтэ анал көмөлтө хаһаайыстыбатыгар үүннэрбит хортуоппуйун, оҕуруо-
тун астарын үлэһитгэригэр үллэрэн биэрэллэрэ. Ол оччотооҕу кырыымчык аһылыкка эбилик буо-
лара. Өлгөм үүнүүнү ылан коллективы бүтүннүүтүн хааччыйаллара, дьон махталын ылаллара.
1948 сыллаахха Анна Терентьевнаны 3 ыйдаахтрактористар курстарыгар Дьокуускай куоракка
механизация училищетыгар үөрэттэрэ ыыппыттара. Онно кини газогенераторнай тракторы үө-
рэппитэ. Муус устар ый саҥатыгар үөрэҕин бүтэрэн, МТС-ка эргиллэн кэлбитэ. Ол саас Хоро
тракторнай биригээдэтигэр газогенераторнай тракторга сменщигынан үлэлээн, Мүрү Эбэ киэҥ-
куоҥ бааһыналарын танастаабыта уонна сайынын хара паары оҥорбуттара. Күһүнүн сир тоҥуор
диэри кэлэр сааскы ыһыыга анаан, хадьымалы хоруппуттара. Ол сыл Майаҕаска олохтоох Крылов
Николай Михайловичка кэргэн тахсыбыта. Т ракторист идэтиттэн тохтоон, колхозка сүөһү үлэтигэр
ыанньыксытынан, үүт астааччынан үтүө суобастаахтык үлэлээбитэ. Кэлин оскуола интернатыгар
повардаабыта. Кини үс оҕоломмута. Анна Терентьевна Старостина пенсияҕа тахсан баран, 1991
сыллаахха ыалдьан өлбүтэ.

Крылова Варвара Иннокентьевна

Варвара Иннокентьевна Хоро нэһилиэгин Крыловтар аҕа уустарыгар төрөөбүтэ. Дьонун
кыһыҥҥы олохторо Мүрү эбэ соҕуруу үрдүгэр Дьэллэ алааска этэ, оттон сайылыктара Майаҕас
таһыгар баара. Аҕата Иннокентий Крылов саха тыатын бааһынайын дьарыгынан сүөһү ииттэн,
тыаны баһымньынан солоон бааһына оҥостон, сиэмэ ыһан, айаҕын ииттэн олорбута. Ол курдук,
Иннокентий Крылов культурнай революция саҕана хотонун дьиэтиттэн араарбыта. Улахан дьону
бүттүүн үөрэхтээһин биллэриллибитигэр күнүскү күүстээх үлэ кэнниттэн бэйэтин үөлээннээхтэрин
кытта буквалары холбооттоон, ыскылааттаан тыл таһааран эрэйдэммитэ. Холбоһуктааһын саҕана
табаарыстыбаҕа кыттыспыта, онтон салгыы 1929-1930 сс. «Куотука» колхоз төрүттэммитигэр
колхозка бэйэтин бас билиитин холбообута. Варвараны төрөппүттэрэ Чараҥ оскуолатыгар үө-
рэттэрэ биэрбиттэрэ, оскуоланы бүтэрбитин кэннитгэн салгыы үөрэттэрэр кыахтара суох этэ, онтон
күһэллэн, баҕарбатар да, тохтуурга тиийбитэ. Кини 1942 сылга диэри колхоһугар үлэлии сырыт-
таҕына ахсынньыга оройуоннааҕы байыаннай остуолтан трактористар курстарыгар үөрэнэ кэлэ-
ригэр модьуйар бэбиэскэни туттарбыттара. Хайыай, киирэригэр эрэ тиийбитэ.
Мындааба МТС хонтуоратын кыһыл муннугар мунньаннар үөрэниэхтээх курстарын про-
грамматын кытта механик Роман Николаевич Дьяконов билиһиннэрбитэ, ол кэнниттэн барыларын
бөлөхтөргө араартаабытгара. Варвара комбайны үөрэтэр бөлөххө түбэспитэ. Ол эрээри ити бөлөх
курсааннара трактор материальнай чааһын эмиэ үөрэппиттэрэ. Ас-үөл олус кырыымчык этэ.
Дьиэлэриттэн ас киирбэт буолан анардас 400 грамм нуорма килиэп тоорохойунан сүрүн аһылыктара
бүтэрэ. Байыаннай кэм кэрдии ирдэбилэ дьэбир этэ эрээри, ону ким да халбаннаабакка тутуһа
сатыыллара.
1943 сыл муус устар саҥатыгар Варвара тракторист-комбайнер идэтин ылан Хоро тракторнай

169