Page 170 - Дойдум Уус-Алдан Хорого

............. ........................... г..= .... = Дойдум - Уус-Алдан Хорою: ... зг:- ..... ::.. ....................................
өйдүүбүн, алталаах этим. Быысапкалаах сарыы түүппүлэлээх, хаарыс былааччыйалаах этим.
Дьэ, бу курдук олорон мин төрдүс кылааһы бүтэрбитим сайыныгар, 1952 сыллаахха Майаҕаска
көһөн киирбиппит. Бастаан утаа дьиэ туттар кэмнэригэр Ховров Байбал (Мөттө) оҕонньордооххо
саха балаҕаныгар дьукаах олорбуппут. Кини дьиэ тутуутугар эһэбэр көмөлөспүтэ. Бу дьиэҕэ,
тэлгэһэҕэ 1966 с. кэргэн тахсыахпар диэри олорбутум. Кэлин сайын аайы сайылыыр, каникулга
тиэстэр этибит. Дьоннорум барахсаттар билигин суохтар. Манна кэллэхпинэ курутуйа көрөбүн.
Аҕабын кэриэстээн диэн өйдөбүлүнэн, кэргэн тахсан баран араспаанньабын бэйэм киэнинэн
хаалларбытым.
Оскуола кэнниттэн үс сыл Хоро нэһилиэгэр комсомольскай путевканан үлэлээбитим. Бэйэм
идэбинэн 38 сыл алын сүһүөх кылаастарга үлэлээбитим.

Ахтыыны суруйда: Марфа Васильевна КУРИЛКИНА - сэрии тулаайа^а,
РСФСР норуотун уорэ^ириитин туйгуна, улэ ветерана.
Боро^он 2010 сыл, ыам ыйын 3 кунэ.
Тракторист кыргытгар

Толлон, чаҕыйан турбатаҕа

Сэрии саҕаланан эдэр-чэгиэн эр дьоннор армияҕа барыталаан испиттэрэ. Армияҕа бастакы
хомуурга МТС-тан уонтан тахса трактористар уонна комбайнердар сэриилэһэр армияҕа ыны-
рыллыбыттара. Кинилэри кыргыттар солбуйуохтаахтара. Ол эдэркээн ыччаттар ортолоругар
Елизавета Николаевна Ноговицына эмиэ баара. Кини 1920 сыллаахха Хоро нэһилиэгэр Дьэҥкиидэ
диэн сиргэ Гуляев Степан Егорович дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ. Ийэтэ кыыс балтараалааҕар өлбүтэ,
онон ийэ тапталын билбэтэҕэ. Аҕата аҥардас хаалан, көрөр-истэр кыаҕа суох буолан кыыһын үс
оҕолоох Николай Христофорович Ноговицыҥҥа ииттэрэ биэрбитэ.
Н.Х.Ноговицын оҕонньор саҥа туран эрэр уолаттара советскай былаас тыа сиригэр ыытар
политикатын сөбүлээннэр, төһө күүстэрэ-кыахтара тиийэринэн көмөлөспүттэрэ. Улахан уол Ро­
ман Николаевич саҥа тэриллибит артыалга председателинэн талыллан 1934 сыллаахха диэри
үлэлээбитэ. Илииһэ Чараҥ оскуолатыгар үөрэххэ киирэн үс сыл үөрэммитэ. Төрдүс кылааска
үөрэҕин оччотооҕу оройуон киинигэр Томторго салгыан баҕарбыта, интернакка ылбаккалар та-
быллыбатаҕа.
- Мин үөрэниэхпин наһаа баҕарарым. Ол гынан баран материальнай өртүнэн кыаллыбат буо­
лан, уон үс саастаахпар кыһынын субай сүөһүнү көрөн кыстаабытым. Сүөһүнү көрүүгэ үөрү-
йэхпин бэлиэтии көрөннөр, аҕыйах ыанньык ынаҕы тутгараннар ыаньыксыттаппыттара. Маҥнай
утаа сүрдээҕин ыарырҕаппытым. Сарсыарда эрдэлээн туруу, үлэттэн киэһэ хойутаан бүтүү оҕо
киһини улаханнык илиһиннэрэрэ. Оччотооҕу ыанньыксыттар ньирэйдэрин бэйэлэрэ көрөллөрө,
сайынын ынаҕы түөртэ ыырбыт, - диэн кэпсиир Елизавета Николаевна, билигин кырдьан олорон.
Кини биэс сыл ыанньыксыттаабытын кэнниттэн 19 саастааҕар үлэҕэ сыстаҕаһын чаҕыйан тур-
батын сыаналаан ферма биригэдьииринэн анаабыттара. Фермаҕа үлэ ымпыгын-чымпыгын билэр
буолан аан бастааҥныттан сүөсүһүттэри, колхозтаахтары кытта өрүүтүн сүбэлэһэн, ыйыталаһан
үөскүүр ыарахаттары туораталлара. Ити курдук үлэлии сырытгаҕына сэрии саҕаламмыта.
Илииһэни бэбиэскэнэн трактористар курстарыгар ыныттаран ылбыттара. Тиийбитигэр ком­
байнердар бөлөхтөрүгэр анаабыттара. Биир ыйдаах дьүккүөрдээх үөрэтии кэнниттэн комбайнер
идэтин иҥэрбиттэрэ уонна Находкин Максим Егорович старшайдыыр «Коммунар» комбайныгар
көмөлөһөөччүнэн анаабыттара. Комбайнҥа үлэтин хайдах саҕалаабытын туһунан Елизавета
Николаевна бу курдук кэпсиир: «Күһүн буолан сотору-сотору ардыыра. Тымныйан истэҕин аайы
үлэлииргэ уустугуран барбыта. Онуоха эбии техниканы өссө даҕаны үчүгэйдик баһылыы илигим
мэһэйдиирэ. Комбайнерым опыттаах буолан, киниттэн сыыйа элбэххэ үөрэммитим.
Сиэмэ быстарыыта бүппүтүн кэнниттэн, алтынньы ый ортотуттан парынан үлэлиир локомобилга
кочегардаабыта. Тохсунньу тиийэн кэлбитигэр Дьокуускайдааҕы механизация училищетыгар
трактористар курстарыгар үөрэххэ ыыппыттара. Ол курсу 1942 сыл муус устар саҥатыгар бүтэр-

166