Page 177 - Дойдум Уус-Алдан Хорого

......... ................Хоро нэһилиэгин историята ............. ......... — =
суйбута. Онтон 8 оҕолоох. Бэйэтэ кэлин ыалдьан өлбүтэ. Онон ити биир дьиэттэн барбыт 5 киһи
төрөөбүт дойдуларыгар эргиллибэккэ, кыргыһыы толоонугар сураҕа суох сүппүттэрэ. Син эмиэ
атын сирдэргэ буоларын курдук, үлэни-хамнаһы кыайар-хотор эдэр-чэгиэн дьоннорун уоттаах
сэриигэ атааран баран, дьахталлар, оҕонньоттор, оҕолор хаалан оччотооҕу кыһалҕалаах курааннары
эттэринэн-хааннарынан билэн, хара көлөһүннэрин тоҕон туран колхозтарын баайын-дуолун ула-
ханнык эмсэҕэлэппэккэ, бары государственнай былааннары, нолуоктары, заемнары аһары толор-
тоон кыайыыга уруккутааҕар өссө бөҕөргөөн тиийбиттэрэ.
Парасковья Ивановна партия уонна правительство тыыл уонна фронт биир сомоҕо буолан өһө-
гөйдөөх өстөөҕү утары харса суох охсуһарга уонна үлэлииргэ диэн ынырыытыгар эппиэттээн
икки балтыларын кытта 5 оҕону, ол иһигэр фроҥҥа барбыт убайын 2 тулаайах оҕолорун иитэн
көрөн-харайсан олорбута. Ол түбүгүн сүгэ сылдьан икки харананы холбоон туран эр киһи толорор
үлэтин үлэлиирэ. Кыһынын сүөһү аһатара, от-мас тиэйэрэ, сайынын от охсоро, от кыдамалыыра.
Итинник үлэлии сылдьан 1944 с. кэргэнэ өлбүтүн туһунан биллэрии кэлбитэ. Аны туран, ити сыл
ахсынньы 20 күнүгэр Чурапчы военкоматыттан үлэ фронугар барарга повестка туппута. Кыһалҕа
дьэ кытааппыта. Кинини кытта Уус-Алдантан 74 киһи атаарыллыбыта. Олортон 16-та эр киһи,
онтон уратыта дьахталлар этилэр. Кинилэри Якутскайтан Алданҥа тиэрпиттэрэ. Алдан куоратыттан
15 км. «Селигдар» диэн кыһыл көмүһү хостуур приемкаҕа тиийэн мае соҕотуопкатыгар үлэлээ-
биттэр. Онно Маяк колхозтан Марфа Никандровна Копырина, Парасковья Васильевна Турантаева,
Наталья Васильевна Турантаева, Ирина Алексеевна Ноговицына уонна Пелагея Егоровна Попова,
Анна Прокопьевна Гуляева, Варвара Михайловна Находкина, Пелагея Михайловна Гуляева эмиэ
ити кэмҥэ үлэ фронугар ыҥырыллан сылдьыбыттара.
«Үлэ ыарахан этэ. Күҥҥэ биирдии киһиэхэ үлэ күннээҕи нуормата 3 кубометр маһы бэлэмнээһин
этэ. Сарсыарда 7 чаастан киэһээ 5 чааска диэри эбиэтэ суох үлэлииллэрэ. Аһылыктара күнҥэ 700
гр. килиэп, ыйга 2 кг. сибиинньэ этэ, 3 кг. перловай куруппа. Онно усулуобуйаны туруорсар кэм
буолбатах этэ. Туох баар кыахпытынан үлэлээн нуорманы толорорбут. Ү чүгэй үлэм иһин телогрей-
канан уонна миэтэрэнэн таҥаһынан бириэмийэлэммитим. Ол оччолорго улахан үөрүүлээх этэ.
1945 с. муус устар 20 күнүгэр төрөөбүт оройуоммутугар төннүбүппүт. Эмиэ колхоз производ-
ствотыгар үлэлээн барбытым. Онтон сотору кыайыы өрөгөйдөөх үөрүүтүн көрсүбүппүт. Ыам
ыйын 9 күнүн - Улуу Кыайыы күнүн ама ким күндүтүк санаабат буолуоҕай» - диэн эмээхеин киэн
тутгуулаахтыкдолгуйан туран сэһэргиир. Парасковья сэрии кэнниттэн холкоһугар ыанньыксытынан
сүүрбэччэ сыл үлэлээбитэ. Онтон илиитэ ыалдьар буолан, 1964 с. ынах ыаһыныттан уурайан
ньирэй көрүүтүгэр барбыта. Ити үлэлээбит сылларыгар ньирэй, борооску өлүүтүн таһаарбатаҕа.
Ылыммыт эбэһээтилистибэлэрин ааспыт өттүгэр толорон испитэ. Пенсияҕа тахсан да баран элбэх
сыл колхоһугар үлэһит илии тиийбэтин учуоттаан сайынын ньирэй көрөн, кыһынын борооску көрөн
элбэх эбиллиини ситиһэн, колхоз правлениетыттан элбэх төгүл бочуот грамоталарынан, сыана-
лаах бэлэттэринэн наҕараадаламмыта. Маны тэҥэ «Сүөһү иитиитин маастарын» бочуотгаах аатын
ылбыта. Парасковья Ивановнаҕа өссө биир кутурҕаннаах сурах кэлбитэ. Ол 1970 с. кини төрөппүт
оҕото Семен Иванович Советскай Армияҕа службалыы сылдьан эмискэ ыалдьан өлбүтүн туһунан
военнай чааһыттан биллэрии кэлбитэ. Ол ыар сүтүк Парасковья бааһырбыт сүрэҕин иккистээн
дириҥник аһан биэрбитэ. Кини сэрии кэнниттэн иккиһин Иван Романович Бурцев диэн айанньыт
киһиэхэ кэргэн тахсан, онтон 6-та оҕоломмута. Олортон биирдэрэ ити армияҕа сылдьан, өлөн
кэлбитэ. 5 оҕо билигин бэйэтигэр баар. Улахан уола Ваня кэргэннэммитэ, эмиэ өлөн дириҥ кутур-
ҕаҥҥа ылларбыттара. Бу олоҕун устатыгар буолан ааспыт элбэх кутурҕаннаах да, үөрүүлээх да
түгэннэр, олоххо буспуг-хаппыт Парасковьяны, кини үтүөҕэ, кэрэҕэ тардыстар өйүн-санаатын ыһыгыннар-
батаҕа.
Коммунистическай үлэ ударнига, стахановскай хамсааһын активнай кыттыылааҕа Парасковья
Ивановна Бурцева 40-тан тахса сыллаах эҥкилэ суох сыралаах үлэтэ, дьоҥҥо амарах сыһыана,
тимир дьиссипилиинэтэ билиҥҥи көлүөнэ ыччакка үтүө холобурунан буолар.

Суру идум сэрии,улэ ветерана Н. А. Орлов.
19.04.1985 с. Чарац бөһүөлэгэ.

173