Page 179 - Дойдум Уус-Алдан Хорого

: = = = = = = = = Хоро нэһилиэгин историята..................... . ... — .... —

руот аһын уонна хортуоппуйу үүннэриигэ дьулуурун кыратык да мөлтөппөтөҕө. Үлэҕэ дьоҕурдаах
мындыр өйө айылҕа күчүмэҕэйдэрин туоратан былааннаах үүнүүнү үгүс сылларга ылары
ситиспитэ.
1951 сыллаахха эрдэтээҕи «Роза» уонна «Эпикур» диэн хортуоппуй икки суордун холбоон «Бурцев
гибрида» диэн саҥа сорт хортуоппуйу үөскэппитэ. Бу саҥа таһаарыллыбыт хортуоппуй республика
хае да оройуоннарыгар ыһылла сылдьыбыта: Мэҥэ-Хаҥалас госсорт учаастагар, Алданнаҕы,
Покровскайдааҕы ОПХ, госсорт испытательнай учаастактарыгар, Чурапчы «Кыһыл партизан»
колхозка. Бу Чараҥ буоругар ыһыллан үөскээбит хортуоппуй Москваҕа В.И. Ленин аатынан Бүтүн
Союзтааҕы Ленин орденнаах тыа хаһаайыстыбатын наукаларын академиятын чинчийэр инсти-
тутугар испытаниены бара сылдьыбыта. Бу сана сорт 71 хонугунан ситэр. Биһиги усулуобуйабы-
тыгар ордук табыллар, кыһыҥны хараллыыны тулуйар, элбэх крахмаллаах, аһылык буолар үчүгэй
амтаннаах, өлгөм үүнүүлээх хортуоппуй.
Биһиги эһэбит Г ибрид хортуоппуйа 1957 с. бэйэтэ үүннэрбит учаастагар биир гааттан ортотунан
291 ц үүнүүнү биэрбитэ. Саамай беден экземпляра 1 кг. тиийэ ыйааһыннаммыта /ити туһунан
«Ленскэй тэрийээччи» хаһыат 1967 с. тохсунньу 3 күнүнээҕи нүөмэригэр суруллан турар/.
1958 сылга хортуоппуй үүнүүтүн 2,5 төгүл улаатыннарарга көтөхпүт бачыымын өйөөн, ССКП
обкомун бюрота анаан боппуруос керен, республика үрдүнэн дьүүллэһэн эбэһээтилистибэ ылы-
налларыгар, мероприятие ыыталларыгар сорудахтаабыта.
Бу хортуоппуйа Германияҕа тиийэ биллибитэ. 1959 с. Саха сиригэр Германскай доҕордоһуу
обществотын органа «Фрайҕ Вельть» / «Свободный мир»/ сурунаал кылаабынай редактора Карл
Гейне Вегнер уонна бу сурунаал Москватааҕы корреспондена Елизавета Кручевская кэлэ сыл-
дьыбыттара. Кинилэр биллиилээх оҕуруоччут идэтин улаханнык сэргээбиттэрэ. Карл Г ейне Вегнер
1961 сыллаахха «Бурцев гибридэ» өлгөм үүнүүнү биэрбитин туһунан махтанан туран, Митрофан
Васильевичка тиэрдэллэригэр көрдөһөн Саха сирин журналистарын союһугар Берлинтэн сурук
ыыппыта. Бу хортуоппуйбун муҥ сатаатар оройуон иһинээҕи колхозтар ыһыыларын толору хаач-
чыйар гына дэлэттэрбин диэн үгүстүк этэрэ. Митрофан Васильевич сана улахан теплицаны тутан
оҕуруот аһын лаппа кэнэтэргэ уонна оҕуруот биригээдэтин хонуу биригээдэтиттэн арааран, анардас
хортуоппуй уонна оҕуруот астарын үүннэриинэн дьарыктанар бастайааннай састааптаах идэтийбит
биригээдэ оҥорор туһунан боппуруоһу туруорсара. Маны таһынан сир оноруутун культуратын
үрдэтэн сиртэн туруктаах үүнүүнү ылар туһуттан, сири уунан ньүөлсүтүүнү киэнник ыытарга
сүбэлиирэ.
Митрофан Васильевич киһиэхэ барытыгар үтүө сыһыаннаах, истин табаарыс этэ. Партия
уонна правительство ити үтүөлэрин сыаналаан «Бочуот Знага» орденынан, 1957 с. В.И.Ленин
төрөөбүтэ 100 сыла туолуутугар «Килбиэннээх үлэтин иһин» медалынан, САССР Верховнай Со-
ветын Президиумун икки Бочуот Грамоталарынан наҕараадаламмыта. Маны таһынан Митрофан
Васильевич бэйэтэ төрүттэспит уонна үлэлээбит колхоһун элбэх Бочуотунай Г рамоталарынан,
сыаналаах малларынан уонна харчынан наҕараадаламмыта. Коммунистическай үлэ ударнигын
Бочуоттаах аата инэриллибитэ.

Олоххо тэлбит суола сүппэт

Власий Алексеевич Орлов 1899 сыллаахха Бороҕон улууһугар Хоро нэһилиэгэр Илин Бырдьа
үрэҕэр дьадаҥы ыалга төрөөбүтэ. Ийэтэ Домна Ивановна, аҕата Алексей Николаевич Орлов
диэн этилэр. Дьонноро Власийы Колесов Прокопий диэн оҕото суох кэлии киһиэхэ иитгэрэ биэр-
биттэрэ. Кини оҕо сааһа Илин Үрэх Тыаныкы диэн сиригэр ааспыта. Кэлин ликбезкэ үөрэнэн
суруйар-ааҕар буолбута. 1929 сыллаахха диэри бэйэтин хаһаайыстыбатын көрүнэн олорбута. Ар-
мияҕа сулууспалаабатаҕа. 1923 сыллаахха I Байаҕантай нэһилиэгин Сытыган диэн сиригэр олорор
Прокопий Егоров диэн быстар дьадаҥы киһи кыыһын Өксүүнү кэргэн ылбыта уонна Илин Үрэх
Хонор диэн алааһыгар саха балаҕанын туттубута. Өксүү түөртэ оҕоломмута. 1929 сыллаахха
Хоҥор алааска кииннээх «Кыһыл сулус» диэн тыа хаһаайыстыбатын артыала тэриллибитэ. Власий
ити артыал бырабылыанньатын председателинэн быыбардаммыта. Саҥардыы тэриллэн үлэлээн

175