Page 184 - Дойдум Уус-Алдан Хорого

|" „ „ ;„ п г := = = Дойдум - Уус-Алдан Хорою 1 = = = = = =

күһүн атыллаабыта. Ити өртөн ыла кини баҕарбыт баҕата, ыралаабыт ырата этэ. Макнайгы
кылаас үөрэнээччитэ Вася Улуу Октябрь үөрүүлээх бырааһынньыгар октябренок буолан атаҕа
сири билбэт буола үөрбүтэ. Онтон ыла кини дьылҕата, олоҕо Советскай былаас үлэһит норуокка
биэрбит көҥүлүн, дьолун кытта ситимнэһэн барбыта. Кини оскуола паартатыгар олорон эрэ баран
пионер, комсомол, Улуу Ленин, коммунист, партия диэн тыллары билбитэ. Ити кэрэ тыллар ис
хоһоонноро кэлин, үөрэнэн истэҕин аайы, улам этигэр-хааныгар иҥэн испиттэрэ. Бу курдук үөрүү-
лээх, өрөгөйдөөх дьоллоох олох кэлбит кэмигэр, уолчаан туе олоҕор элбэх ыарахаттар үөскээ-
биттэрэ. Кылгас кэм иһигэр бүтүн дьиэ кэргэнтэн, тоҕус киһиттэн, убайынаан иккиэйэх эрэ хаал-
быттара. Тыа дьадаҥытын оҕотун үгэһинэн Вася кыра эрдэҕиттэн тыа олоҕун араас үлэтин бары-
тын үлэлээбитэ: суханан сир тиэриитигэр оҕус сиэтэрэ, от охсоро, бурдугу сиэрпэнэн быһара, кы-
һынын сүөһүнү аһатара, ойбоҥҥо киллэрэн уулатара, уокка оттор маһын бэлэмниирэ. Кыра
эрдэҕиттэн кини бултуурга үөрэммитэ.
Вася Протодьяконов үөрэнэ сылдьан көрсүө-көнө, сайаҕас, дьаныардаахтык, ситиһиилээхтик
үөрэнэр үчүгэй общественник этэ. Мүрү оскуолата оччолорго сэттэ кылаастааҕа. Кини үөрэнэр
кэмигэр үрдүкү кылаастарга: Сергей Васильев, Федот Васильев, Иван Бурцев, Афанасий Мигалкин,
Петр Новгородов, Николай Аммосов, Петр Барашков онтон да атыттар үөрэнэллэрэ. Кинилэр
көрсүө-сэмэй буоларга, үчүгэйдик үөрэнэргэ оҕолорго куруутун холобур буолаллара.
Василий 1929 сыллаахха бэһис кылааһы бүтэрэн баран, төрөөбүт Хоротун нэһилиэгэр сир
түнэтигин ыытыыга суруксуттаһан көмөлөһөр киһи буолбута. Ити кэм туһунан суруйааччы
бэйэтин биографиятыгар маннык суруйар: «Аҕам эрэйдээх ревком саҕана нэһилиэккэ хаппарааллыы
сылдьан: «Оҕом үөрэнэн, нэһилиэк суруксута буоларын көрөрүм буоллар, оо, төһө эрэ үөрээхтиир
этим», - диир буолара. Оччотооҕуга кини өйдөөһүнүгэр нэһилиэк суруксута буолуу - улахан чиэс,
дьол буоллаҕа буолуо». Сир түнэтигиттэн ыла оскуолаҕа үөрэнэ сылдьан, аны Василий Прото­
дьяконов оройуон партийнай, комсомольскай тэрилтэлэр уонна ситэриилээх комитет исполкомугар
бурдук соҕотуопкатыгар, быыбар хампаанньатыгар, ыһыы үлэтигэр, колхозтары тэрийиигэ боло-
муочунайынан үлэлээбитэ. Төрөөбүт Хоротун нэһилиэгэр «Хатыҥ Сыһыы» диэн колхоһу тэрийси-
битэ. Онно суруксуттаабыта уонна суоччуттаабыта. Ити курдук кини эдэр сааһыттан норуот
олоҕун, тыа сирин сайдыытын этинэн-хаанынан билэн улааппыта. Василий дьону-сэргэни кытары
үгүстүк бодоруспут, үлэҕэ-хамнаска эриллибит, элбэҕи аахпыт, билбит-көрбүт уол буолан кору-
нары таптыыра, кэпсээни сатаан уус-ураннаан кэпсиир хомоҕой баай тыллааҕа.
Василий литератураҕа таптала эрдэ уһуктубута. Кини өссө оскуолаҕа үөрэнэ киириэн иннинэ,
Хатын Сыһыы сайылыкка олорон, оччотооҕу Саха дьоно дэгэттээн, дириҥ ис хоһоонноон, нарын-
намчы тыллаан ыллыыр оһуокайдарын, араас эгэлгэ остуоруйаларын, эккирэтэ сылдьан таптаан
истэрэ. Суруйааччы бэйэтэ да этэринэн, кини суруйар идэҕэ кутун-сүрүн туттарыытыгар улахан
сабыдыалы төрөөбүт норуотун айымньылара фольклора, араас уус-уран мындыр окоһуктара,
ойуулара-оһуордара улаханнык көмөлөспүт буолуохтаахтар.
Василий суруйар хоһоонноро Мүрү оскуолатын үөрэнээччилэрэ илиинэн суруйан таһаарар
«Литература кыһата» диэн сурунаалга уонна оскуола эркинин хаһыатыгар үгүстүк бэчээттэнэр
буолбута. Бу кэмҥэ, кэлин Саха народнай суруйааччыта буолбут Д.К.Сивцев-Суорун Омоллоон,
1928-1929 сылларга Мүрү оскуолатыгар сэбиэдиссэйинэн үлэлии кэлбитэ. Ити кэм туһунан
суруйааччы Василий Андреевич бу курдук ахтар: «Мин Суорун Омоллоон биһиги оскуолабытыгар
үөрэтэр кэмигэр хоһооннору суруйуунан дьарыктаммытым, олору кыбыстарым бэрдиттэн учуу-
талларбар көрдөрбөт этим. Кэлин Якутскайга үөрэнэ киирэн баран Дмитрий Кононовиһы бул-
бутум, миигин бэрт эйэҕэстик көрсүбүтэ, суруйан көрүүнэн дьарыктанан эрэрбин истэн истиҥник
сэҥээрбитэ. Онтон эрдийэн киниэхэ бооччойууларбын аҕалан аахтарарым. Кини миэхэ улахан
болҕомтотун уурара, сүбэни-аманы биэрэрэ, били сака хааман эрэр оҕолуу өйөөн-убаан, литерату-
раҕа айанын суолунан сирдээбитэ. Дмитрий Кононович ол курдук үтүө көмөтүн мин мэлдьи умну-
баппын, истин сүрэхпитгэн махтанабын». Василий олоҕор хаһан да умнуллубат биир бэлиэ кэминэн,
кини Якутскайдааҕы үп-экономика техникумугар үөрэххэ уонна Ленин комсомолун кэккэтигэр
киириитэ буолар.
Кини үөрэнэ сылдьан дьоҕурдааҕа, үүнэр кыахтааҕа тута биллэн барбыта, ол курдук тута

180