Page 180 - Дойдум Уус-Алдан Хорого

= = = = = = 1 = . = ........... Дойдум - Уус-Алдан Хорото = = = .... :...................... = . :.... =...

эрдэхтэринэ Алексеев А.Д.-Кымахы тахсан күүс өттүнэн артыалы «Кыһыл агроном» коммунаҕа
холбообута. Сотору буолаат коммуналара сатарыйан, холбообут малларын-салларын, сүөһүлэрин
төнүннэрбэккэ даҕаны дойдуларыгар атахха биллэрбиттэр. Власий аймаҕынаан Тарас Орловтуун
иккиэйэҕин хааланнар 1930 сыллаахха «Кыһыл агроном» колхозка чилиэнинэн киирэллэр. Кини
колхоз бастакы тэриллиэҕитгэн 193 6 сыллаахха диэри хонуу биригэдьииринэн, правление чилиэнинэн,
ардыгар председатели солбуйан үлэ-хамнас өрө көтөҕүллүүтүгэр бэйэтин кыаҕын-билиитинтолору
биэрбитэ. «Кыһыл агроном» ити сылларга оройуонтга биир бастын үлэлээх хаһаайыстыбанан
биллэрэ.
Чараҥна 1932 сыллааххатэриллибит бастакы советскай ыһыах, онтон салгыы 1936-1937 сыл-
лардааҕы ыһыахтар колхоз биригэдьиирин тумнубатахтара чуолкай. 1936 сыллааҕы ыһыахха
Власий П.А.Ойуунускайы кытта илии тутуһан кэпсэппитин, онтон кини иккис кэргэнэ М.В.Орлова
ыалдьыттарга ас астаан аһаппытын туһунан билигин баар кырдьаҕастар ахталлар. Марина Ва­
сильевна Орлова «Кыһыл агроном» колхоз ударнига стахановеһа, хонуу үлэтин уонна сүөһү ии-
тиитин маастара этэ. Кини бурдук түүтэҕин баайааччылар республикатааҕы куоталаһыыларыгар
бастаан сэрии сылларыгар 800 солк. харчынан наҕараадаламмыта.
В.А.Орлов 1940-43 сс. колхоһугар хонуу биригэдьииринэн иккистээн быыбардаммыта. Оҕолорун
илдьэ кэргэнинээн Кэбээйи оройуонугар сүөсүһүттэри кытта көһөн киирбитэ. Биригэдьиирдии-
биригэдьиирдии уокка оттор маһы мастааһынтга, оту тиэйиигэ, тыа булдун сонордоһууга, балык-
тааһыҥҥа эргиччи сүүрэрэ. Ол иһин, көһөн киирбит дьон ортолоругар хоргуйан өлүү таһаарыл-
лыбатаҕа. Кини Кэбээйиттэн армияҕа ыҥырыллыбыта. Бэйэтин от-мас тиэйиитигэр, балыгы ку-
йуурдааһыҥнаулахан кыыһа Өлөксөөһө солбуйан хаалбыта. 36-с армия 888-с полкатыгар рядовой
саллаатынан сылдьан империалистическай Японияны утары сэриигэ кыттыбыта. Армияттан 1946
сылтохсунньугадемобилизацияланан кэлбитэ. Сонно тута хонуу биригэдьииринэн, бырабылыанньа
чилиэнинэн быыбардаммыта. Сэрии кэмигэр айгыраабыт хаһаайыстыбаны сүһүөҕэр туруоруу
уустуктардааҕа. Власий Алексеевич колхоз экономиката бөҕөргөөһүнүгэр кылаатын киллэрси-
битэ. Кини 1952-1954 сыллардаахха Маленков аатынан колхозка биригэдьииринэн, бырабылыанньа
чилиэнинэн үлэлээбитэ, нэһилиэк Советын депутатынан быыбардаммыта. Биригээдэ дьоно тутуу
маһын күргүөмнээхтик кэрдиигэ, көлөнөн таһыыга уоннатутууну ыытыыга чахчы стахановецтыы
үлэлээбиттэрэ. От, бурдук өлгөм үүнүүлэрэ ылыллыбыттара. Дьону тэрийиигэ дьоҕурдааҕын,
нэһилиэккэ ыытыллар хампаанньаларга активнайдык кыттарын, дьонтто-сэргэҕэ үчүгэй сыһыан-
нааҕын учуоттаан 1951 сыллаахха ССКП чилиэнигэр кандидатынан, онтон 1952 сыллаахха ССКП
чилиэнинэн ылыллыбыта.
Власий Алексеевич 15 сыл устата биригэдьииринэн, колхоз бырабылыанньатын чилиэнинэн,
элбэх ыҥырыыга Хоро нэһилиэгин Советын депутатынан, исполком чилиэнинэн талылла сыл-
дьыбыта. Салайааччы быһыытынан колхоз бөҕөргөөһүнүгэр улахан кылааты киллэрсибитэ. Кини
«1941-1945 сс. Үлэҕэ килбиэнин иһин», «Японияны кыайыы иһин» уонна хас даҕаны бойобуой
медалларынан наҕараадаламмыта. Үрдүктаһаарыылаах үлэтин иһин партия райкомун, райсовет
исполкомун итиэннэ элбэх сыратын биэрбит колхоһун Бочуотунай Грамоталарынан, сыаналаах
малларынан, харчынан элбэх төгүл бэлиэтэммитэ. Билигин кини туйаҕын 10 оҕото, 34 сиэннэрэ
уонна 28 хос сиэннэрэ, барыта 72 киһи хатараллар. Үтүө киһи олох олорбут суола оспот.

Н.ОРЛОВ, «Ленинскэй тэрийээччи», 15.01.1990 сыл.

Бииргэ үөрэммит, үлэлээбит доҕорум
Петр Николаевич Данилов туһунан ахтыы

Биэс уон биэс сыл анараа өттүгэр хаан тохтуулаах Аҕа дойду Улуу сэриитин кэнниттэн норуот
хаһаайыстыбатын чөлүгэр түһэрии соруга турбута. Онуоха сөптөөх кадрдары тыа хаһаайысты-
батын сайыннарыыга анал үөрэхтээх колхоз председателлэрин бэлэмнээн таһаарыы соругатурбута.
Ол иһин, 1949 сыллаахха Дьокуускайга колхоз председателлэрин бэлэмниир орто оскуола аһыл-

176