Page 181 - Дойдум Уус-Алдан Хорого

...........= ............- .... : ................ Хоро нэһилиэгин историята............................: ............................
лыбыта. Ол оскуолаҕа 1950 сыллаахха Уус-Алдан оройуонун колхозтарыттан сүүмэрдээн ССКГТ
оройуоннааҕы комитетын анал уурааҕынан, хас да киһи үөрэнэ барар буолбута. Олор истэригэр
мин, П.Н. Данилов, И.А. Сивцев, Н.И. Сивцев бааллара. Оскуолабыт икки группалааҕа. Бастакы
группаҕа сэттис кылаастан аллараа, иккис группаҕа сэттэттэн үөһэ үөрэхтээхтэр сүүмэрдэнэн
үөрэммиппит. Петр Николаевич бастакы, мин иккис группаҕа үөрэнэр буолбуппут. Үөрэммит
бастакы корпуспут Сайсар күөлүн үрдүгэр турар Павлик Морозов аатынан уул. 2-с нүөмэрэ,
иккис корпус бастакы корпуспут таһыгар, буруус маһынан тутуллубут икки этээстээх дьиэ. Ка-
ландарашвили уулуссаҕа турар. Бу дьиэни бэйэбит практикабытыгар көндөйүн туппуппут. Дьэ,
мантан ыла П.Н. Даниловы кытта чугастык билсибитим. Оччолорго кини «Победа» колхоз пред-
седателинэн үлэлии сылдьан үөрэнэ киирбит этэ. Ол кэмнэ кини Якутскайга студеннарга анаан
бэйэтин колхоһун оҕолоругар уопсай дьиэ туттарбыт этэ. Онно куруутун сылдьара.
Үөрэҕэр олус кыһаллара. Уруок кэнниттэн куоракка үөрэнэр студеннары ыҥыран, алгебраҕа,
химияҕа ахсааны, формулалары суоттуурга түүннэри кылаас дуоскатыгар тахсан араастаан эрийэн-
мускуйан, боппуруостаан студеннары муннуура. Холобура, алгебраҕа бу «а» үрдүгэр икки тоҕо
сурулларый диэн күллэртиирэ. Ити курдук кыһыны быһа дьаныардаахтык үөрэнэн саас экзамен-
нарга, зачеттарга урут төрүт үөрэнэн билбэтэх предметтэрин үчүгэйдик билэн туттартыыра. Ити
курдук кыһамньылаахтык үөрэнэн 1953 с. үс сыллаах үөрэҕин ситиһиилээхтик үөрэнэн младшай
агроном идэтин ылан дипломнаах специалист буолан төрөөбүт дойдутугар «Сыырдаахха» тэрий-
бит уонна салайбыт колхоһугар үлэлии тахсыбыта. Оччолорго бу «Победа» колхоз биһиги оро-
йуоммутугар бастыҥ үлэлээх колхоз этэ. Сиртэн үрдүк үүнүүнү ылыыга Сүөдэр Дьэкиимэп,
ынахтан үрдүк үүтү ылыыга Елизавета Бурцева, Николай Бурцев, Түмэппий Бууссап курдук
бастыҥ ыанньыксыттар баар буолбуттара. Сыырдаахха саҥа симментальскай боруода сүөһүнү
үөскэтиигэ племенной үлэ күүскэ барбыта. Сана типовой хотоннор тутуллубуттара. Бөһүөлэк-
тээһиннэ сана культурнай тутуулар, сана орто оскуола дьиэтэ, маҕаһыын, элбэх колхозтаахтар
олорор дьиэлэрэ тутуллубута. Суол оноһуута барбыта. 1960-с сылларга инкубаторы туруоран,
чоппууска бөҕөнү таһааран колхозтарга атыылаабыта. Онтон да атын араас т/х үлэтэ ханна
барыай? Саналыы тииптээх, сана бөһүөлэк тутуллуута: уота-күөһэ, араадьыйата, телефона, гараа-
һа, мастерскойа, ыскылаата киһи ааҕан сиппэт. Маныаха Петр Николаевич куоратынан, тыанан
сүүрэн көтөн кэпсэтиитэ, тэрийэр, салайар дьоҕура, ылыннарыылаах тыла-өһө барыта, бу бэрт
кыра сирдээх-уотгаах колхоз оройуонҥа, республикаҕа тиийэ биллэр бастын колхоз буола үүммүтэ.
Бу Петр Николаевич дьиҥ чахчы дьоҕурдаах салайааччы, тэрийээччи буолбутун чаҕылхай туоһута
буолар.
1957 сыллаахха Хоро нэһилиэгэр Маленков аатынан колхозка председатэллии олордохпуна,
«Победа» колхоз председателэ Даниловтан ынырыы кэлбитэ. Ол ынырыыга этиллэринэн Бурцева
Е.И. соц. Үлэ геройун аата инэриллибитинэн уонна П.Н.Даниловка Ленин ордена наҕараада
анаммытынан улахан бырааһынньык буолар буолбут, онно ынырыллыбыппыт. Оччолорго биһиги
Маленков аатынан колхоз үүт заакубун ситиһиилээхтик толороммут, 22 тыһ. суумалаах «Победа»
массыына фондатынан наҕараадаламмыппыт. Дьэ, ол сана доруоска сабыыны биэрэн, иһин киэр-
гэттиллэр, ыраастаатылар. Сураҕа республикаттан уонна Союзтан улахан ыалдьыттар кэлэллэр
үһү. Онно райсовет үлэһиттэрэ массыынанан көрсө тахсаллар диэн буолла. Оччолорго ол мин
массыынам курдук массыына суоҕа. Эбиэт иннинэ дьэ айаннаатыбыт. Сыырдаах күөлүн үрдүгэр,
сыырдаахтан тахсыы сыыр үөһэ өттүгэр бадарааннаах куһаҕан суолга тиийэн тохтоотубут. Ол
куһаҕан сири син мае быраҕан, буор кутан онорон муннаммыттар да, син биир намыһах массыы-
наҕа куһаҕан буоллаҕа. Бэркэ сэрэнэн, үтэн-анньан син туораатыбыт. Тиийбиппит, кулууп таһыгар
киһи бөҕө тоҕуоруспут. Сана үрдүк трибуна оҥорбуттар, ол тула сахалыы таҥастаах дьахталлар,
эр дьоннор трибунаны тула оһуокайдыы сылдьаллар. Кулууп иһигэр сценалары, заллары толору
астаах остуоллар бөҕө тардыллыбыттар. Сотору кэлиэхтээх ыалдьыттар кэлбиттэрэ. Миитин
таһырдьа буолбута. Сүрдээх үчүгэй сылаас халлаан турбута. Күһүөрү сайын быһыылааҕа. Обком,
Совмин, т/х министерствотын уонна Казахстантан кэлбит представителлэр үөһээ трибунаҕа туран
тыл эппиттэрэ. Казахтар бэйэлэрин тылларынан эппиттэрэ. Ол этиилэрин ис хоһоонун биһиги
истээччилэр сүнньүнэн өйдөөбүппүт. Саха тылыгар олус маарынныыра. Наҕараадаларын трибу-

177