Page 185 - Дойдум Уус-Алдан Хорого

: - - - - - - - - - - . : и у 1 . ; 1':1;:=:====== Хоро нэһилиэгин историята ... = = = = = = = = = = .. :

комсомол куораттааҕы комитетын чилиэнэ, техникумнааҕы комсомольскай комитет секретара,
студпрофком председателэ буолуталаабыта.
1932 сыллаахха кулун тутар 20 күнүнээҕи «Эдэр большевик» хаһыакка «Дохуот үллэһигэ»
диэн хоһоон бэчээттэнэн тахсыбыта. Ол Василий Протодьяконов маннайгы литературнай айым-
ньыларыттан биирдэстэринэн буолбута. Онно автор:
Уон аҕыс тыһыынча дохуоту
Колхозпут оргутан таһаарбыт,
Илгэлээх быйаҥы хомуйан
Минньитэн оҥорон тупсарбыт
- диэн туе бэйэтэ билбит-көрбүт суолун оччотооҕу колхоз олоҕуттан ылан суруйбута.
Саха АССР уон сыла туолуутунан сибэстээн, суруйааччы Н.Е.Мординов-Амма Аччыгыйа
редакциятынан «Литература фронугар киирии» диэн сана суруйа сатаан эрэр дьон кинигэлэрэ тах­
сыбыта. Ол кинигэҕэ Илья Чаҕылхан, Николай Туобулаахап айымньыларын сэргэ Василий Про­
тодьяконов «Манна», «Үөрэххэ барааччы ырыата», «Кулаах хара суруга» диэн үс хоһооно тахсар.
Суруйааччы Василий Протодьяконов драматургия жанрын ордук биһирээн көлүнэр көлө, миинэр
минэ оностубута. Суруйааччы норуокка таптаппыт, хайҕаммыт пьесаларынан буолаллар: «Ке-
мүстээх тайҕаҕа», «Манчаары», «Партизан Морозов», «Көмүс туораахтар», «Эдэр сүрэхтэр»,
«Маннайгы ньургуһуннар» онтон да атыттар. Бу айымньылар Саха театра уонна уус-уран литера­
тура сайдыытыгар суолталара улахан, өлбөт-сүппэт уһун үйэлээхтэр.
Аҕа дойду Улуу сэриитин саамай ыарахан күннэригэр уонна ол кэнниттэн Василий Андреевич
санныгар үрдүк партийнай үлэлэр сүктэриллибиттэрэ. Кини 1941-1947 сылларга Саха АССР үбүн
народнай комиссара, 1947-1948 сылларга Саха АССР Верховнай Советын Председателэ, онтон
1948-1953 сылларга Саха АССР Миниистирдэрин Советын Председателэ уонна 1953-1958 сылларга
Саха сиринээҕи Суруйааччылар Союзтарын правлениетын председателэ.
Суруйааччы Василий Андреевич бу кэмҥэ айар дьоҕура ситэн-хотон испитэ, кини быыс булла
да куруутун суруйбутунан барара, ол туһунан бэйэтэ маннык ахтар: «Быыбарданан салайар үлэҕэ
сылдьан, соло-билэ кэмчитин үрдүнэн, сынньанары умнан, ханнык темаҕа, кимнээҕи ойуулаан-
дьүһүннээн, тыллаан-өстөөн суруйар туһунан толкуйдаан тахсарым. Ол түмүгэр 1940 сыллаахха
«Көмүстээх тайҕаҕа» диэн аан маннайгы пьесабын суруйбутум, онтубун Саха музыкальнай-дра-
матическай театра туруорбута. Итинтэн эрдийэн утум-ситим драмалары айыталаабытым».
Василий Андреевич Саха сирин суруйааччыларын Союһугар үлэлии сылдьан 1954 сыллаахха
ахсынньы ыйга буолбут ССРС суруйааччыларын II съеһигэр кытгыыны ылбыта уонна съезд
үрдүк трибунатыттан Саха литературатын сайдыытын кэскиллээх боппуруостарын туһунан улахан
этиини онорбута. Василий Андреевич Саха советскай литературатын төрүттээччи Платон Ойуу-
нускай литературнай нэһилиэстибэтин 7 томунан бэчээттээн таһаарыыга правительственнай ко­
миссия председателинэн үс сыл устата үлэлээбитэ. Кини Н.М.Алексеевтыын холбоһон «Саха
советскай суруйааччылара» диэн биобиблиографическай үлэни суруйбуттара. Василий Андрее­
вич 1953 сылтан ыла профессиональнай суруйааччы. Кини айымньылара Саха ааҕааччыларыгар
киэҥник биллэллэрин таһынан, Москваҕа, Ленинградка онтон да атын Союз улахан куораттарыгар
араас сурунаалларга уонна хаһыаттарга нууччалыы тылынан тахсыбыттара. Василий Андреевич
айымньыларын Юрий Шамшурин уонна Александр Тверскай курдук нуучча улахан суруйаач­
чылара тылбаастаан, Советскай Союз үгүс ахсааннаах ааҕааччыларыгар киэнник тиэрдилиннилэр.-
Василий Андреевич биһиги киин куораппыт биир кэрэ-бэлиэ историческай миэстэтинэн буолбут,
соҕуруунан, хотунан сураҕырбыт П. А. Ойуунускай литературнай музейын төрүттээһиҥнэ саамай
активнай кытгыыны ылбыта уонна билигин бу музей директорынан үлэлиир. Саха сирин биллиилээх
советскай-партийнай үлэһитэ, суруйааччы В.А.Протодьяконов-Кулантай Саха АССР норуотун
хаһаайыстыбатын сайыннарыыга үтүөлэрин иһин Ленин, Үлэ Кыһыл Знамята уонна «Бочуот
Знага» орденнарынан итиэннэ элбэх медалларынан наҕараадаламмыта. Василий Андреевич дьа-
даҥы ыал тулаайах оҕотуттан биллиилээх советскай партийнай үлэһиккэ уонна беден суруйааччыга
тиийэ үүммүт суола итинник.
I НАХОДКИНА, Тумул.
Сэтиннъи 16 күнэ, 1982 сыл.

181