Page 44 - Майаҕатта Бэрт Хара

МАЙАҔАТТА БЭРТ ХАРА,
Бэрт Хара Өнөр эбэтигэр киирэн, уһаты- сүүрэр атаҕым, көтөр кынатым, сиргин-
туора харбаан, сөтүөлүү оонньуур. Үс уоккун сөбүлүүргүнэн сүрэхтээ!— диэ-
саһаан дириҥҥэ уу түгэх үүнээйилэрэ, бит онуоха ийэтэ. Бэрт Хара кэлэр-барар,
уста сылдьар алыһара, күстэҕэ, сиэмэх бултуур-алтыыр сирдэрин «эбэ» диэн
тиистээх ыт айах сордоҥо дьэрэлиһэн тылларын солбуйан: Тойон Төҥүлү, Уол
субу адьас аттыгар күөх далай тыыннаах Бэйдиҥэ, Кыыс Хаҥа, Хатыҥ Сыһыы диэн
олоҕо көстөр. ааттаталаабыт. Онтон ыла ити сирдэргэ
Кыыс Хаҥа тулатыгар: Балыктаах «Тойон», «Хотун», “Уол”, Бэйдиҥэ, Кыыс
эбэ, Арыылаах эбэ, Орто эбэ, Уулаах эбэ, Хаҥа, Хатыҥ Сыһыы диэн ааттаталаабыт.
Бүөр эбэ, Чымырҕан эбэ, Сыырдаах эбэ Онтон ыла ити сирдэргэ «Тойон», «Хо­
диэн улуу үрэхтэр улахан сыһыылара, тун», «Уол», «Кыыс», «Бэрт», «Улуу» уо.
күөллэрэ үөскээбиттэр. Итиннэ бары- д. а. тыллар иҥэн хаалан, уостан түспэт
тыгар Бэрт Хара сатыы, саныа эрэ кэрэх номох сэһэн буолбуттар.
күнү хамсаппакка кэриэтэ, кэлэр-барар. Бэрт Хара ыаллыы удьуордарын,
Биир сарсыарда, эрдэ туран, бултуу ийэ, аҕа уустарын, сиргэ-дойдуга, күн-
бараары хомуна сырыттаҕына ийэтэ Эбэ- дү кылааннаах кыылларга, чулуу бастыҥ
рикээн эмээхсин уолуттан ыйыппыт: дьоннорго дьүөрэлээн: Бэрт Уустара,
— Бүгүн, ханан хаамаҕын, ханна бул- саарбалаах-саһыллаах Саһылыкааннар,
туугунуй? хорсун, быһый Хоролор, курданаллары-
— Ырааппакка чугас эргин эбэлэрбэр гар быһахтаах Курбуһахтар, суоллаах,
сылдьыам, эрдэ эргиллиэм,— диэн уола аартыктаах, суон сурахтаах Өлтөхтөр,
хардарар. — Ийээ, ийэккээм эбэлэрбит Өнөрдөр, Суоттулар... диэбит бэйэтин кэ-
элбэхтэрэ бэрт барыта «эбэ» да «эбэ» мин бараммат баай тылынан. Онон Бэрт
буолан. Атын аатта биэрэн, уларытан аат- Хара сирэ-дойдута, дьоно-сэргэтэ уон
тыахха. улууска албан аатырбыттар, суоханыйбат
— Ыы, оҕоккоом, көрөр көмүскэм суон сураҕырбыттар.
көмүһэ, икки харахтарым хараҥаччыта,

БЭРТ ХАРА БЭЛИЭ ХААЛЛАРАР

Бэрт Хара — үрдүнэн үрүҥ чыычааҕы түһэннэр болуот курдук хараара, бөлүөрэ
көтүппэт бэрт бэргэн ытааччы, аннынан усталлар. Хойуу хомус, кулуһун от быыһа
ала күүдээҕи аһарбат ааттаах булчут. көтөр саҥатынан туолан, биир кэм тиһи-
Ол эрээри бэйэтэ — сытыары-сымнаҕас гин быспакка — мээт-мээт мээтиргэс,
майгыннаах мааныта, өйдөөх үтүөтэ. Эп- мыыт-мыыт мыытырҕас. Бэрт Хара хаҥас
пититтэн энчирээбэт, ылыммытын бул- диэки хайыспыта, үс аҕас-балыс тардыы
гуруппат, өһүөннээн өлөрсөрү, кыраттан өнньүөс үрэхтээх аччыгый Аан Чаллаайы
кыйыттары билбэт, өрүү аһыныгас-ама- ып-ыраас уутун сардаҥалаах долгунугар
рах сүрэхтээх киһи. көмүс хатырыктаах күндүлүү оонньуур.
Сай бүтүүтэ, Аан Чаллаайы — Тойон Бэрт Хара уотун таһыттан сулбу
Мүрүгэ кустуу-хаастыы, андылыы кэлэр. ойон турда,
Бултаан-алтаан бүтэн баран, сынньана, — Маннык кэрэ сиргэ-дойдуга тө-
күөстэнэ Аан Чаллаайы тоҕус дьолуо ту- рөөн-үөскээн, бултаан-алтаан, хонон-
мулларыттан саамай үрдүктэригэр Кэрэх- өрөөн сылдьыбытым кэнэҕэски кэнчээ-
тээх тумуһугар туруорутуттан иҥнибэккэ ри ыччаппар кэпсэннин, бар дьоммор
ере сүүрэн тахсар. Тумул дьулай оройугар ахтылыннын, холото охсуохха, мээрэйдэ
кутаа отгон, уккунньах суоһугар отуула- быһыахха,— аттыгар чугас турар, баа-
нан, аһаан- сиэн, наҕылыччы хонон-өрөөн раҕай баай тииккэ баадаҕаччыйан тии-
сынньанна. Бу олорон улахан эбэни көр- йэн кэллэ. Баараҕай тиит маһы силиһин
бүтэ кус-хаас, анды үөрэ, былыт курдук төрдүттэн чыпчаал уһугар тиийэ чинчи-
хойуутук көтөн, күөл килээ ньууругар лии, сыныйа көрөн турбахтаата, умнаһын