Page 66 - Василий Сивцев. Производство хамандыырдара

көрүүгэ итиниэхэ майгынныыр кыра курдук тэрээһиннэрэ мустан
элбэҕи быһаараллара. Ыһыы бары ымпыктара-чымпыктара кини
кыраҕы хараҕынан ыытыллара. Билэрэ-көрөрө элбэҕинэн, чугаһынан
тэҥнээҕэ суоҕа. Сааскы ыһыы, күһүҥҥү хомуур түбүктээх үлэлэрин
Ньукулай кимиэхэ да көлбөрүйбэккэ, кимиэхэ да найылаабакка бэйэ-
тэ ыытара. Салалта да онно үөрэнэн, сиртэн туруктаах үүнүүнү ылар-
га оҕонньорго бүк эркин курдук эрэнэрэ. Оннук үлэҕэ бэриниилээх
үтүөкэн сир киһитэ этэ. Дьиэтигэр-уотугар, дьонугар-сэргэтигэр биир
оннуга.
Сиэмэни буорга түһэрии — дьыала биир өттө. Ол ыспыккын тиһэҕэр
тиэрдэр туһугар илиигин араарбакка оҕолуу көрүөххэ-истиэххэ,
бүөбэйдиэххэ наада. Сайыҥҥы паары көтөҕүү, бүтэйдээһини ыытыы,
сүөһүгэ, сылгыга тэбистэрбэккэ харабыллааһын, үүнүүнү кэтээн көрүү
Николай Николаевичутуйаруутункөтүтэллэрэ.Бурдукүүннэрээччиттэн
олус элбэх түбүгү, бириэмэни, тэрээһини, сыралаах үлэни эрэйэллэрэ.
Онуоха, звеноҕа бастайааннай үлэһит көрүллүбэтинэн, Ньукулай ба-
рытыгар бэйэтэ сылдьарыгар күһэллэрэ. Омос санаатахха, кыһалҕаттан
сылдьар диэх курдук. Ол эрээри, үлэ ис хоһоонун сирийэн билистэххэ,
олох атын хартыына көстөн кэлэр... Сири таптааһын, сөбүлүүр идэни
таба тайаныы, үлэҕэ эппиэтинэс, туруоруммут сыалы ситиһии — бу ба-
рыта Николай Николаевич тус олоҕун анала, үлэтин сыала буолар.
Н.Н. Сивцев Бэйдиҥэ сиригэр-уотугар элбэх ойууру солоон, үү-
нүүлээх бааһыналары оҥортообута. Бары ирдэниллэр агрономическай
дьаһаллары бириэмэтигэр тутуһан сиртэн өлгөм үүнүүнү ылан оройуоҥ-
ҥа, республикаҕа биллэн барбыта. Ыһыы үлэтигэр «бириэмэтигэр»
диэн өйдөбүл олус элбэҕи быһаарара. Кэккэ сылларга сиргэ дьулуур-
даахтык, айымньылаахтык үлэлээн ыһар сир иэнин кэҥэтэн, гектар-
тан ылыллар үүнүүнү үрдэтэн сир быйаҥын мындыр ууһа дьоһун аатын
ылбыта сиэрдээх. Маннык үрдүк аат-суол, бочуот биир-икки сылынан
кэлэ охсубат. Элбэх сыллаах дьүккүөрдээх үлэнэн ситиһиллибитин
сиргэ үлэлиир киһи үчүгэйдик билэр буолуохтаах.
— Сорох дьон саҥа солооһуну оҥордуҥ да тута сиэмэни ыһан, үү-
нүүнү хомуйан барыах курдук толкуйдууллар. Эмискэ санаатахха, ула-
хана суохха дылы. Саҥа солооһуҥҥа, саҥа сиргэ сиэмэ сонурҕатан
үчүгэйдик үүнэр дииллэр. Ити сыыһы өйдөбүл. Биһиги агрономнар
сүбэлэрин үлэбитигэр туһана сатыыбыт. Холобур, солонуохтаах ойуур-
бутун икки-үс сыл инниттэн маһын охторон бэлэмниибит, почва бы-
йаҥнаах араҥатын бааһынаттан күрдьэн таһаарбаппыт, бааһынаҕа
бэйэтигэр туһанабыт, бөҕүн-сыыһын, отун-маһын ыраастыыбыт. Ол
кэнниттэн ыһыах иннинэ бааһынаны үчүгэйдик таҥастыыбыт, — диэн
үлэтин уопутуттан быһыта-орута билиһиннэрэр үрдүк үүнүү мааста-
ра. «Сааскы биир күн бүтүн дьылы аһатар» диэн норуот кынаттаах
муудараһын Бэйдиҥэ бурдук үүннэрээччитэ үлэтигэр туһаммыта, онон

64