Page 67 - Василий Сивцев. Производство хамандыырдара

салайтарбыта түмүктээх араскылары биэрбитэ — салайааччы бириэмэ-
тин көдьүүстээхтик туһарын көрдөрбүтэ.
Николай Николаевич сиргэ үлэлээбит сылларын бастакы күннэрит-
тэн олус таһаарыылаахтык, бэриниилээхтик үлэлээн үрдүк көрдөрүүлэ-
ри ылан барбыта. 1967 сыллаахха ыспыт бааһыналарыттан эриэ-дэхси
бурдук үүнүүтүн хомуйбута. Валовойунан 5180 центнер бастыҥ хаа-
чыстыбалаах сиэмэни колхоһун маҥхааһайыгар туттарбыта. Ити кэм-
тэн ыла бурдук хаһаайыстыбатын эйгэтигэр Ньукулай Сиипсэп диэн
аат дорҕоонноохтук иһиллэр буолбута. Ньукулай ситиһиллибитинэн
хаһан да уоскуйары, уостары билбэтэх киһи. Бэйэтин иннигэр сиртэн
туруктаах үүнүүнү ылыыга улахан сыал-сорук туруорунан, саҥалыы
өйүнэн-санаанан салайтаран «үрдүк үүнүү иһин» эрчимнээхтик, хору-
туулаахтык, киэҥ далааһыннаахтык үлэтин саҕалаабыта. Хайа баҕарар
үлэҕэ ситиһии хаһан да чэпчикитик кэлбэт. Ыһыыгар барыта санаабыт
курдук оҥоһуллан, табыллан испэт буоллаҕа. Биир табылыннаҕына,
иккис итэҕэс көстөр, үһүс, төрдүс утуу-субуу солбуйсан да иһиэхтэрин
сөп. Ньукулай онтон санаатын түһэрбэтэҕэ. Хата төттөрүтүн өссө туу-
һугуран туран, күө-дьаа буолан үлэһиттэрин саҥа кыайыылаах үлэлэргэ
көҕүлүүрэ. Сир ийэ барахсан бурдук үүннэрээччилэр түбүктээх үлэлэ-
рин, көмүс көлөһүннэрин уон оччонон төлөһөрө. Үлэлээбит сылларын
усталаах-туоратыгар буолактара биирдэ да илиилэрин кунаанах со-
туннарбатаҕа. Этэргэ дылы, өҥ буордаах бааһыналара илии тутардаах,
өттүк харалаах таһаартыыра. Бэл кэнники бүтэһик сылларыгар 1974 —
4150, 1975 — 4600, 1976 сыллаахха — 5488 центнер бурдук өлгөм үүнүүтүн
хомуйбуттара. Кэккэ сылларга күнтэн-дьылтан тутулуга суох маннык
үрдүк көрдөрүүнү субуруччу ситиспит хаһаайыстыба суох. Ону чуолаан,
сиргэ үлэлиир, бииргэ үлэлээбит дьоно-сэргэтэ бэркэ билэр буолуох-
таахтар. Бу туһунан Николай Николаевиһы киһи этэ да барбат.

Нэчимиэн да үүнэрэ
Ньукулай саҥа солообут улахан бааһыналара 144гектардаах — Куйуҥ
Куойу, 100 гектардаах — Хайаҕатта киһи эрэйин төлүүр сирдэр. Кини
үлэтигэр хаһан да көтүмэхтик сыһыаннаспат идэлээҕэ, итиэннэ туох
эмэ саҥаны, сонуну олоххо киллэрэр буолла да тиһэҕэр тиэрдэр кы-
таанах санаалааҕа. Киэҥ ыһыылаах сирдэригэр бурдук үүннэрээччилэр
санааларыгар ордук хатаҕалаан бүөбэйдэһэр курдуктар. Бааһыналара
онно эппиэттээн күһүн ахсын өлгөм үүнүүнү биэрэллэр. Манна ордук
хоту культураларыттан нэчимиэни ыһаллар эбит. Ньукулай этэринэн,
көрүүтэ-истиитэ арыый судургутунан, өлгөм үүнүүнү биэрэринэн ор-
дуктара. Дьиҥинэн, сир байыаһа бэйэтэ сөбүлээн оҕолуу бүөбэйдээн
үүннэрбит оруоһугар, дьаарыҥсатыгар, нэчимиэнигэр барыларыгар
биир тэҥник сыһыаннаһара. Сир хаһаайына күнүн дьылын аахсыбак-

65