Page 166 - Сэрии кэмин оҕолоро 2 кинигэ

I ӨСПӨХ нэһилиэгэ

нэһилиэгин социальнай-экономическэй сайдыытыгар кылаатын иһин» бэлиэлэрдээх,
«Жуков 100 сааһа», «Сэрии кэмин оҕото» мэтээллэрдээх, элбэх фамоталардаах, махтаа
суруктардаах, Тиит Арыы нэһилиэгин Бочуоттаах олохтооҕо.

Гуляева Клавдия Акимовна

Мин 1938 сыллаахха ыам ыйын 20 күнүгэр Бээрийэ нэһи-
лиэгэр Хомустаах учаастагар Васильева Акулина Васильевна уон-
на Охлопков Аким Николаевич дьиэ кэргэннэригэр төрдүс оҕо-
нон күн сирин көрбүтүм. Кыра эрдэхпитгэн ийэбэр көмөлөһөн
улааппытым. Сут сылларыгар аҕабыт арахсан барбыта. Таай-
дарым Мирон уонна Дьөгүөр сэриигэ ыҥырыллан барбытта-
ра уонна эргиллибэтэхтэрэ. Онон ийэбит Акулина Васильевна
соҕотоҕун иитэн улаатыннарбыта. Сэрии сылларыгар бары да
ол кэм оҕолорун, дьонун-сэргэтин курдук элбэх кыһалҕаны
көрсөн, аччыктааһыны, тонууну-хатыыны эппитинэн-хааммы-
тынан билбиппит. Хас да ыал буолан биир дьиэҕэ дьукаахтаһан,
кимиэхэ туох баарынан аһаан-таҥнан олорбуппут. Ийэбит сар-
сыардаттан киэһээҥҥэ диэри холкуоска үлэлиирэ. Дьиэтигэр хараҥаҕа кэлэрэ. Биһи-
ги, төһө да кыра буолларбыт, тугу соруйалларын барытын оҥорон, илии-атах үлэһит
буолан көмөлөһөрбүт.
Ол курдук суорунаҕа бурдук тартарыыта, ыраастааһына, уу баһыыта, бааһына
сыыһын ыраастааһын, оҕус сиэтиитэ, амынньыар хомуйуута, ынах, тамыйах булуута
барыта оҕолор үлэлэрэ этэ. Ынах хомуйа сылдьан сарсыардааҥҥы сииккэ, хаһыҥҥа
атахпыт үлүйдэҕинэ, ынах сааҕыгар атахпытын уган угуттуурбут олус да үчүгэй этэ.
Ынаҕы этэттииргэ ньирэйи ыытан баран, кыайан тарпаккабыт ньирэй атахпытын быһа
үктээтэҕинэ, бу айылаах ыарыытын көрүөххүт этэ, ытыыр да этибит. Онон ол бириэ-
мэтээҕи оҕо барыта атах сыгынньах сайылыырбыт. Ол саҕана атах таҥаһа билиҥҥи
курдук дэлэй буолбатах этэ. Кураан-сут сылларга аһыҥа турбута, онуоха улахан дьон
сири хаһан дириҥ кэтит хоруу (дьаама) оҥорбуттара, онно оҕолор кэккэлэһэ туран,
тараахтаан маһы соһон аһыҥаны хорууга (дьаамаҕа) түһэрэрбит.
Бурдук хомуура бүттэҕинэ, бааһынаҕа хаалбьгг сиэмэ туорааҕын итигэстээн, кутуйах
бытатын булан, хороону сүргэйэн, кылаатыгар тиийдэххэ, сиэмэ туорааҕын ып-ыраас
гына дьаарыстаан кэчигирэппитин булан туттарарбыт. Оҕолорго гыа хаһаайыстыбатын
куорҕаллыыр өстөөхтөргө: күтэргэ, моҕогойго былаан түһэрэллэрэ. Бааһынаҕа сиэмэ
туорааҕа хомуйа сылдьан харахпыттан мата сыспытым. Мин дьолбор нуучча кыыһа
биэлсэр үлэлии кэлэн, хараҕым халтаһатын тиэрэн кыһыйан, ыраастаан харахтаабыта.
Сэрии тулаайахтара интэринээккэ олорон үөрэнэрбит. Ол саҕана киэһэтин убаҕас хаа-
һыны оҕо аайы сыыҥкабай миискэҕэ кутан өлүүлээн биэрэллэрэ. Хааһыбытын ордо-
рон, сарсыарда оһоххо уочаратынан сылытан сиирбит. Бу кэмҥэ электричество суох,
кыраһыын көстүбэт, чүмэчи кэмчи этэ. Биир сарсыарда хараҥаҕа улахан кылаас уола,
хааһы сылыттан итии миискэлээх иһэн сэрэппэккэ, кэтиллэн моонньубун сиэппитим.
Уолу аһынан кимиэхэ да эппэккэ өөр да өр сиикэй баастаах сылдьыбытым. Онтон ыла
төбөм салҕалыыр. Таҥас-сап суоҕуттан сылтаан, кулгааҕым ньиэрбэтин тымнытан, ис-
тибэт буолан үһүс кылааһынан үөрэхтэн тохтообутум. Онтон ыла «Буденнай» холкуос-
ка үлэлээн барбытым. Ол саҕана оҕолор оскуолаҕа хойутаан киирэрбит.
1959 сыллаахха алтынньыга Уһун Күөл бөһүөлэгин олохтооҕо Гуляев Семен Ивано-
вичка кэргэн тахсан көһөн кэлбитим. «Кыһыл Сардаҥа» холкуоска чилиэнинэн кии-
рэн, биир сыл Хайыыккаҕа кыстаабыппыт. Холкуоска, онтон Партизан Заболоцкай
аатынан сопхуоска ыанньыксытынан 1988 сыллаахха биэнсийэҕэ тахсыахпар диэри
үлэлээбитим.

162