Page 296 - Сэрии кэмин оҕолоро 2 кинигэ

IХОРО ьвһилиэгэ

үрдээн кэбиһиилээх окко түсчүтүнэн анаммытым. Оннук үс сылы быһа сылдьыспы-
тым. Өйүөбүт диэн суорат, иэдьэгэй, нуорманан лэппиэскэ сиирбит. Туулаан балык,
ытынан туттаран кус оҕотун сиирбит. Үлэбит чааһа аны санаатахха наһаа уһун эбит.
Хантан чаһы кэлиэй, наар күнүнэн көрөн үлэлиибит. Сарсыарда күн уоттанна да ту-
руорбутунан бараллар, киэһэ сиик түстэҕинэ ходуһаттан биирдэ тахсабыт. От үлэтэ
бүттэҕинэ, күһүн сиэмэ быһыытыгар барабыт. Акка охсор аппарааты көлүйэн сиэмэ-
ни оҕустараллар, ону хомуйан баайан сосулуон оҥорон туруортаан кэбиһэбит. Сиэ-
мэ үүнэр бааһыналара кыра-кыра иэннээх буолаллар. Түүн сиэмэбитин аһыҥатган
быыһаары муҥхалыырбыт. Икки өттүнэн кынаттаах гына туох эрэ таҥаһынан оҥо-
роллоро, ону икки оҕо тутан муҥ кыраайбытынан сүүрэрбит. Оччоҕо ыстаҥалаабыт
аһыҥа барыта муҥхаҕа киирэн иһэр. Түүн иһигэр 4-5 куулу муҥхалыыр этибит. Ону
оҕонньоттор умуһах хаһан көмөн кэбиһэллэр. Маны таһынан, бааһынаны төгүрүччү
0,5 миэтэрэ дириҥнээх ханааба хастаратлар, онно түспүт аһыҥа кыайан тахсыбат.
Сиэмэ хомуллан бүттэҕинэ, лэппиэскэ сиир баҕаттан, бааһынаҕа тохтубут сиэмэни
уоран итигэстиир этибит. Кутуйах хасааһын буллахха, үөрүү үрдэ суох буолара. Сиэмэ
итигэстиир бобуулаах буолан, киһини көрдүбүт да тыа диэки сүүрэрбит. Оччолорго
тутулуннаххына, хаайыыга барар сокуон. Оннукка да түбэспиттэр бааллара.
Биир кыһын арай биһиги дьиэбитигэр, туох диэн ааттаах көмөтүн билбэтим, атын
дьиэттэн кэлэн Софронова Кэтириис диэн дьахтар сахабыт оһоҕор чугууҥҥа киэһэггэн
киэһэ хааһы буһаран оҕолору аһатар буолла. Үөрүү-көтүү, саха тэҥэ суох буоллубут,
уочаратынан ытык салааһына, чугуун кэһиэҕэ былдьаһык. Кэтирииһи кэтээн да биэ-
рэрбит. Ас оннук күндү кэмнэрэ эбит. Сүөһү тириитин тыстарын төгүрүччү элийэн
ылан үтэн сиэн мөҕүллэр этибит. Дьиҥинэн, этэрбэс буолуохтаах тирии буоллаҕа дии.
Ону биһиги алаадьы курдук төгүрүк оҥорон кэбиһэрбит.
Оччотооҕу оҕолор наһаа сэмэй эбиппит диэн билигин саныыбын. Саамай кутта-
нарбыт «абааһы» этэ. Ол иһин айыыны-хараны наһаа итэҕэйэрбит. Отууга сылдьан,
уол, кыыс диэн атааннаспат этибит. Өтөххө, отууга от тэлгээн бары сылбах курдук
утуйарбыт. Утуйар таҥас-сап да мөлтөх, онон бары сылаас сылааспытыгар утуйабыт
быһыылаах.
Кыайыы сылыгар мин номнуо 10 саастаах кыыспын, хаһаайыстыбаҕа туох үлэ баа-
рын барытын сатыырым.
Бу үөрүүлээх кыайыы күнүн ийэбинээн «Бөлөхтөһүүгэ», ити билигин Тиит Арыы
бөһүөлэгэ, «Пятилеткаттан» сатыы киирэн үөрүүлээх миитиҥҥэ сылдьыбыппыт. Хам-
сыыр-харамай барыта мустубут быһыылааҕа, оннук элбэх киһини мин ханна да көр-
бөтөҕүм. Наар тыл этэллэр этэ. Ким эрэ үөрэр, ким эрэ ытыыр, ким эрэ куустуһар.
Онтон бүтэһигэр оҕолорго хара дьүһүннээх, аны санаатахха булочка быһыылаах, ки-
лиэп биэртэлээбиттэрэ. Ийэм миигин санныгар олордо сылдьан: «Илиигин уун, лэп-
пиэскэтэ ыл», — диэбитин уунаммын сулбу тардан ылбытым. Ол саҕа үөрбүтүм эриэх-
сит. Сороҕун сиэн, сороҕун дьиэбитигэр хаалбыт оҕолорбутугар кэһии оҥостубуппут.
Булочкалаах кыайыы күнүн көрсүбүппүн үйэм тухары умнуо суохпун.
Мин атах сыгынньах, арыт сыалдьа сыбыдах сүүрэр-көтөр оҕо сааһым тапталлаах
«Пятилеткабар» ааспыта хаһан да умнуллубаттык сүрэхпэр-быарбар иҥэн хаалбыта.
Билигин да түүлбэр түһээн, кииним түспүт тапталлаах дойдубун ахтабын, саныыбын,
харахпар ойуулаан көрөбүн.
Дьэ, онтон сэрии бүтэн, оскуолаҕа оҕо барыта үөрэхтэниэхтээх диэн сельсовет күһэ-
йиитинэн ыаллары кэрийэ сылдьан испииһэктээтилэр. Мин эмиэ түбэстим. Үөрэх
диэн тугун билбэппин, үөрбэтим даҕаны. Күһүн быттаах бээс диэн туох да ойуута суох
куул курдук таҥаһы булчуттарга биэрэллэр этэ. Оннук ырбаахы, оннук ыстаан, оннук
былаат, ынах тириитэ этэрбэс таҥастаах, быттыйыа диэн күлтэччи кырыллыбыт бат-
тахтаах оҕус тэлиэгэтигэр олорсон, 1946 сыллаахха убайым Ачыас Мэхээлэни кытта
Тавдаҕа үөрэнэ аттанным.
Оскуола бу айылаах улаханын, түннүктэрэ аан саҕа улахаттар, олох алаа буола сыс-

292