Page 292 - Сэрии кэмин оҕолоро 2 кинигэ

IХОРО нэһилиэгэ

Заровняева Марфа Афанасьевна

Мин 1928 сыллаахха от ыйын 21 күнүгэр Уус Алдан оройуо-
нун 1 Курбуһах нэһилиэгэр Пухов Василий Васильевич дьиэ
кэргэнигэр төрөөбүтүм, Биир сааспын туола иликпинэ, Хоро
нэһилиэгэр Илин Үрэххэ олорор ийэм Евдокия Афанасьев-
на төрөппүттэрэ — эһэм Бурцев Афанасий Степанович, эбэм
Бурцева Мария Егоровна иитэ ылан бэйэлэрин анныларынан
суруйтарбыттар. Бииргэ төрөөбүт алтыа этибит. Аҕабыт 1936 с.
өлөн тулаайах хаалбыппыт. Эһэбит балыктаан, куобахтаан иитэ-
лээбитэ, үөрэттэрбитэ.
1937-1941 сс. Хоро начаатынай оскуолатын үөрэнэн бүтэр-
битим. Ол саас аан дойдуну атыйахтаах уу курдук аймаабыт Аҕа
дойдуну көмүскүүр Улуу сэрии саҕаламмыта. Ону кытга сут, ку-
раан сатыылаабыта. Ийэбит балыстарын батыһан Дьокуускай куоратынан, Намынан,
Мүрүнэн үөрэнэн 1947 сыл сааһыгар Мүрү орто оскуолатын бүтэрбитим.
Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэрии содулугар оскуолаларга учуутал тиийбэт буо-
лан, биһигини, Мүрү орто оскуолатын иккис буупуһун (уон үһүө этибит), 1947 сыл-
лаах күһүн оройуоммут оскуолаларыгар учууталлата ыыталаабыттара. Үгүспүт салгыы
педагогическай, учительскай институттарга үөрэнэн, учуутал идэтин ььтан, оскуолаҕа
олохпутун анаабыппыт. Мин Чэриктэй начаалынай оскуолатыгар анаммытым. Сэбиэ-
диссэй Троев Иннокентий Михайлович этэ.
Биир сыл үлэлээт, 1948 сыл күһүнүгэр Дьокуускайдааҕы учительскай институкка
литературнай факультекка саха салаатыгар үөрэнэ киирбитим.
Биһиги саха салаатыгар уон төрдүө этибит. Уус Алдантан мин уонна Кривошапкин
Иннокентий Ильич. Кууруспутун саха народнай бэйиэтэ Семен Петрович Данилов
сатайара. Куурсунан түспүт хаартыскабыт Семен Петрович айымньыларын 1 туомугар
киирбит этэ. Олус сонун, интэриэһинэй лиэксийэлэри Григорьев Никита Спиридо-
нович, Н.А. Ааллааҕыскай, А.Е. Мординов, М.А. Чудинова, Георгий Башарин уо.д.а.
ааҕатлара. Саха чулуу дьоннорун тылларын-өстөрүн истибиппинэн киэн туттабын.
Кууруспутугар педучилищены бүтэрэн оскуолаларга үлэлээбит дьон баара. Сүрдээх ил-
лээх-эйэлээх этибит. Биһиги ортобутуттан учуонай-литературовед, суруйааччы үтүөтэ
Спиридонов Иван Григорьевич, композитор Федот Аргунов тахсыбыттара. Кинилэ-
ринэн киэн туттабын, үтүө өйдөбүл оҥостон кэпсиибин.
Үгүс үөлээннээхтэрбит биһиги ортобутугар суохтар, урут-хойут олохтон туораабыт-
тара. Төрөөбүт сахаларын тыла, литературата сайдарыгар сэмэй кылааттарын киллэрэн
аастахтара.
1949 с. саас үөрэхпин бүтэрэн оройуоммар ананан үлэлии кэлбитим. Бастаан Суот-
тута Кыһыл Кырдал 7 кылаастаах оскуолатыгар, онтон Дүпсүҥҥэ 4 сыл, Найахыга 2
сыл, Сыырдаахха 4 сыл, Курбуһахха 1 сыл үлэлээбитим. Дүпсүн оскуолатыгар кылаас
аайы 30-тан тахса оҕо үөрэнэрэ. Кинилэр Найахы, Баатаҕай, Өнөр оскуолларыттан
сэрии кэннинээҕи кэм буолан бэйэбититтэн 4-5 сыл батыс гимнастеркалаах уолаттар
кэлэн үөрэнэллэрэ. Сэрии кэннинээҕи ыарахан сыллар этилэр. Учуобунньук тиийбэт,
ханнык да методическай босуобуйа, эбии көрдөрөн үөрэтэр матырыйаал олох суоҕа.
Үөрэтэр оҕолорбут тэтэрээт, уруучука да кыайан булуммат этилэр.
Саха тылын уонна литературатын үөрэтии саамай кытаанах, эриирдээх-мускуурдаах
кэмигэр үлэлээбитим. Бастаан үлэлиирбэр соҕотох саха тылын учуутала этим. 30-лыы
чаастаах буоларым. Уруок кэнниттэн түүннэри тэтэрээт бэрэбиэркэлиирбит, уруокка
бэлэмнэнэрбит. Аны «башаринизм» күөрэйэн тахсыбыта. Олус уустук кэмнэр этилэр.
Өрөбөлүүссүйэ иннинээҕи үс суруйааччыны А.Е. Кулаковскайы, А.И. Софроновы,
Н.Д. Неустроевы националист суруйааччылар, норуот өстөөхтөрө диэн баһааҕырдан

288