Page 328 - Сэрии кэмин оҕолоро 2 кинигэ

ХОРО нэһилиэгэ

түүн утуйа сыттахпытына, милициялар тоҥсуйан уһугуннаран туох баар таҥаспытын
хомуйтаран таһырдьа олорбуппут. «Кытыастан» уот бөҕө этэ, тугу да быыһаабатахтара
быһыылааҕа, туох да ордубатаҕа. Иккис түбэлтэ детсадка сырыттахпытына буолбута.
Улахан силлиэ түһэн дьиэлэр кырыысаларын уулуссаҕа бырахпытын өйдүүбүн. Биһи-
ги, детсад оҕолоро, түннүгүнэн көрөн айдаан бөҕө буолбуппут, баспытааталларбыт ону
көрөн атын хоско киллэрбиттэрэ. Күнүһүн ийэм үлэтигэр буолара. Оҕо сааһым итиннэ
баар уопсайдарга ааспыта. Оччолорго «уопсай» оҕолоро мустан оонньуур этибит. Мин
олорор уопсайбыттан уулусса уҥуор уһун дьиэ баара, онно аҥаарыгар ыатлар олорол-
лоро, аҥаара детсад этэ.
Ол саҕана оҕону оскуолаҕа 8 сааһыттан үөрэххэ ылаллара, ол иһин мин 9 сааспар 1
кылааска Мүрү начаалынай оскуолатыгар үөрэнэ киирбитим. Мин өйдүүрбүнэн, 1946-
1950 сылларга ийэм сорудаҕынан маҕаһыынтан толуонунан аспытын ыларым. Килиэ-
би ыйааһынынан биэрэллэрэ, дьиэ хас кэргэннээҕинэн грамыгар тиийэ ыйыыллара,
саахары, ууллубут арыыны, эти эмиэ. Биһиэхэ бухааҥка аҥаара уонна кыра быһыы
килиэп кэлэрэ. «Москва» Таня диэн тетя саахары, арыыны, онтон да атын бородуук-
таны атыылыыра. Килиэби бэкээринэҕэ атыылыыр этилэр. Билигин Ленин уулуссата
оччолорго алдьархайдаах бадарааннаах уулусса этэ. Элбэхтик бадарааҥҥа батыллыбыт
буолуохтааҕым, ааһан иһэр улахан дьон элбэхтик бадараантан оруу.длара. Онтон 1951
сылтан олох көнөн, табаар, бородуукта арыый дэлэйбитэ быһыьиаах.
Оччолорго оскуолаҕа оҕолору аһаппаттар этэ. Оскуолаҕа үөрэнэр сылларбар начаа-
лынай кылааска син 20-чэ буолан үөрэнэр этибит. Учууталлар наһаа ирдэбиллээх этилэр.
Кылаас оҕолорун иннигэр дуоскаҕа тахсан эппиэттиир этибит, улаханнык саҥараргын,
чуолкайдык эппиэттииргин ирдииллэрэ. Билиҥҥи курдук авторучка диэн суоҕа, бары
бөрүөнэн уонна чэрэниилэ оҥостон суруйар этибит. Маҕаһыыҥҥа бороһуок чэрэнии-
лэ атыыланара, ону уу кутан суурайарбыт. Өссө саахар кутан хойуннарарбыт, оччоҕо
чэрэниилэбит кылабачыгас буолара. Кыра кылаастарга чистописание диэн уруок баа-
ра. Онно буукубаларга үлэ барар этэ: ханан суоннук, ханан синньигэстик түһэрэрбитин
учуутал дуоскаҕа суруйар этэ. Онно «пионерскай» диэн бөрүөнэн суруйтараллара. Ол
иһин ол кэмҥэ үөрэммит оҕолор буочардара үчүгэй, биир тэҥник суруйар этибит.
1950 сыллаахха ийэм Данилов Иван Николаевич диэн киһиэхэ кэргэн тахсыбыта.
Учуутал этэ. Ол иһин мин элбэх оскуолаҕа үөрэммитим. Ол курдук бастакы сылбар
Мүрүгэ 1 кылааска үөрэммитим, онтон Курбуһахха, Орто Эбэҕэ, Суоттуга үөрэммитим,
Сыырдаах оскуолатыгар 6 кылаастан 10 кылааска диэри үөрэммитим. Оскуола оһоҕо
маһынан оттуллара, ол иһин саас аайы Орто Эбэҕэ 4-5 кылааска үөрэнэ сылдьан тыаҕа
оскуола оҕолоро маска тахсан саһаан туруорар этибит. 2-3 саһаан диэн былаан биэрэл-
лэр этэ. Ол саҕана бензопила диэн суоҕа, илии эрбиитинэн мас эрбиирбит. Долгучуок-
путун мээрэйдээн биэрэр этилэр, онон көрөн эрбиирбит. 1954-1956 сылларга Орто
Эбэ 7 кылаастаах оскуолатыгар үөрэммитим. Манна биология учууталынан Колодез-
никова Анна Алексеевна үлэлиир сылыгар дириэктэр Пестряков Петр Петрович, завуч
Пестряков Николай Саввич кус, хаас, бараан, индюк аҕалан тыыннаах муннук аһаннар
оҕолору сыһыартаан үлэлэппиттэрэ. Тыыннаах муннукпут оскуолаттан тэйиччи, туспа
кыра дьиэҕэ баара. Мин, Протодьяконова Евдокия, Атласова Аня буоламмыт куста-
ры көрөр этибит. Сарсыарда оскуолаҕа барыахпыт иннинэ баран аһатан, күнүс-киэһэ
аһыылларын бэлэмнээн кэбиһэрбит, сиэмэни итии ууга үлүннэрэрбит. Оччолорго уот
суох этэ. Наар чүмэчи, кыраһыын лаампата буолара. Сарсыарда 9 чаастан үөрэнэрбит.
9 чааска оскуола хараҥа буолара. Сэтинньи, ахсынньы, тохсунньу, олунньу ыйдарга
бары чүмэчилээх кэлэрбит, бастакы уруокка туттар этибит.
Сайынын «Победа» холкуоска окко сылдьар этим. Оччолорго 14-15 саастаах этим.
Ачаастарынан хоно сылдьан үлэлиирбит. Бугул харбааһыныгар. Оҕолору оччолорго
Копырин, Колодезников диэн саастаах дьон салайан үлэлэтэллэрэ, сарсыарда эрдэ
үлэҕэ тахсарбыт, киэһэ хойукка диэри үлэлиирбит. Биһиги үлэлиир бириэмэбитигэр
өн' бөҕө этэ. Алаастан алааска көһөн оттуурбут. Алаас-алаас сыта олох атын-атын этэ.

324