Page 33 - Сэрии кэмин оҕолоро 2 кинигэ

МҮРҮ ьвһилиэгэ

сыл иннинэ, 1940 сыллаахха улууспут уһук хоту сытар нэһилиэ-
гин киинэ Бээрийэттэн дөксө хоту, икки көс антах Лабачааны
үрэҕэр Бырыы диэн сиргэ төрөөбүппүн. Бырыы — Лабачааны
үрэх биир саамай кэрэ айылҕалаах, үтүө сирдэриттэн биирдэс-
тэрэ.
Дьиэтэ, атын гутуулара көстөн турар, икки күөл икки ар-
дыгар сытар көнө ньуурдаах, үрдүк кырдалга тутуллубут. Мин
төрөөбүт Бырыыбар уһуннук олох олорон айгыстыбатахпын.
Дьонум аах холкуостар бөдөҥсүйүүлэринэн, Буденнай аатынан
холкуос киинигэр Тоноҕос диэн сиргэ көһөн киирбиттэр. Инньэ
гынан оҕо сылдьан төрөөбүт сирбин көрбөгөҕүм да диэххэ сөп.
Онон мин кыра оҕо сааһым Буденнай аатынан холкуос си-
ригэр-уотугар: Тоноҕос, Хапчаҕай, Алар, Мээнди, Хомустаах,
Арыытаах, Хабар үрэҕэ диэн сирдэринэн көһө сыддьан олоруу-
нан ааспыта. Оччотооҕуга бэйэбит бас билэр дьиэбит суох буолан, наар ыалларга дьу-
каах буолан олорорбут.
Оҕо сааһым сэрии ыар сылларыгар түбэһэн, наар аччыктыырбын, тоҥорбун өй-
дүүбүн. Аһыыр аспыт суох буолан, ийэбит дьаһалынан сүөһү тириитин субатын, анал
оҥоһуулаах уктаах тимиринэн, сарсыардааҥҥы дьыбарга убайбынаан Мишалыын ол-
бу-солбу кыһыахтыыр буоларбыт. Онно кэлбит субаны ууга кутан оргутан, миин курдук
иһэрбитин өйдүүбүн, туох да амтана суоҕа, суолтатыгар эрэ аһаабыт курдук буоларбыт.
Олох хоргуйан өлүөхпүтүн, хата, үөрэ ото үүнэр буолан, ону хомуйан, хатаран суоракка
булкуйан, бутугас оҥорон иһэрбит быыһаабыта быһыылаах. Холкуоспут бэрэссэдээтэ-
линэн улахан өйдөөх, аһыныгас сүрэхтээх, сүрдээх дьаһаллаах Петр Николаевич Васи-
льев диэн киһи үлэлиирэ. Кини дьаһалынан, олох быстарыы, маассабай хоргуйуу тах-
сар чинчитин эрдэттэн билэн, араас биричиинэлэри булан, аахталаан сылгы өлөртөрөн,
ол этин хаһаайыстыбаларынан тарҕатан, элбэх түгэннэргэ дьону өрүһүйтэлээбитэ.
Кэлин олох көнөн, ас-таҥас дэлэйбитин кэннэ, Петр Николаевиһы дьоно-сэргэтэ
үтүө тылынан ахталларын, махтаналларын элбэхтэ истибитим.
Бурдук наһаа күндү этэ, дохуокка кыра эмит сиэмэ сыыһа тиксибитин, бурдук тар-
дар тааска тардан мэлийэн, ылбыт бурдуккун харыстаан, күн өрүү-өрүү лэппиэскэ
сыыһа оҥостон, амсайыыга эрэ сиир буоларбыт.
Ийэм лэппиэскэтин оҥорон баран, оҕолор тиийбэппит курдук гына, саха оһоҕун
үрдүнэн таҥас куурдар кирээйкэ мастар үрдүлэригэр кыбыта анньан кэбиһэн баран,
үлэтигэр баран хаалара. Ийэм ити кэччэгэйиттэн буолбатах, ас тиийбэтин кыһалҕа-
тыттан дьаһаныыта этэ. Эбэм Бараскыабыйа эмээхсин хотонуттан киирэн, кыһыҥҥы
муостата суох саха балаҕаныгар сыылаҥхайдаан оонньуу сылдьар оҕону көтөҕөн ылан:
«Оо, оҕом сыыһын илиилэрэ олох муус буола тоҥон хаалбыттар», — дии-дии, ытыста-
рынан бобо тутан имэрийэ-имэрийэ, айаҕын сылааһынан үрэн, ириэрэ сатыыр буолара
уонна үөһэ кирээйкэттэн ийэм кистээбит лэппиэскэтиттэн ойо тутан ылан сиэтэрин
олус күндүтүк саныыбын.
Эһэм куһаҕана суох булчут этэ, ордук балыктыырын сөбүлүүрэ. Үксүгэр туунан
дьарыгырара, илим оҥостуоҕун матырыйаала эҥин суоҕа эбитэ буолуо. Сотору-сотору
тымтайыгар собо бөҕөнү сүгэн кэлэрин өйдүүбүн. Эһэм чөл, доруобай олоҕу тутуһара.
Күһүн хойукка диэри таһырдьа тахсан, синньигэс биилиттэн үөһээ сыгынньахтанан
баран тымныы уунан суунарын сөбүлүүрэ. Кини лаппа сааһыран баран, 90 сааһын
ааһан иһэн, 1969 сыллаахха бу орто дойдуттан барбьгга.
Сэрии ыар сылларыгар сахалары тоҥон, хоргуйан өлүүттэн куобах булда баар буо-
лан быыһаабыта быһыылаах. Таҥнар таҥаһыҥ куллукатыттан үтүлүгэр, бэргэһэтигэр
тиийэ куобах тириитэ, куобах кулгааҕыттан, тыһыттан аттарыллыбыт суорҕаннаах буо-
лаҕын. Оттон этэ, биир куобах сыалай дьиэ дьону аһатара.
Муостата суох, муус түннүктэрдээх саха балаҕана, оһоҕун турбата аһаҕас буолан,

29