Page 335 - Сэрии кэмин оҕолоро 2 кинигэ

ХОРО нэһилиэгэ

олорон иһэн кэргэнэ өлөн эдьиийигэр Майаҕаска олохсуйбута.
Батга Татьяна Чараҥҥа олохсуйан олорор, алта оҕолоох.
Биһиги ийэбит Екатерина Ивановна, бэйэлэрин саастыылаах-
тарын курдук, оҕо сааһа сэрии сут, кураан ыар сылларыгар аас-
пыт буолан, эрэйи эҥээрдэһэн улааппыта. Ийэбит ол сыллары
маннык ахтан-санаан ааһара.
Кини кэпсииринэн, 1941 сыллаахха 12 саастааҕар Моххо
сайылыгар олордохторуна, «Куотука» холкуос киһитэ Курил-
кин Петр Николаевич кэлэн сэрии буолбутун туһунан кэпсээ-
бит. Ийэбит ону маннык ахтара: «Улахан дьон бары ботур-
итир кэпсэтэн барбыттарыттан, оҕолор эмиэ куттаммыппыт. Бу
сайынтан ыла биир да күн тохтоло суох холкуос араас үлэтигэр
кыттыбытынан барбыппыт. 1942 сыл улахан кураан-сут дьыл буолбута. Бу дьыл үөрэх
кэнниттэн өрүүр диэн кэлиэ дуо, үргүлдьү сир паардааһыныгар сылдьыбыппыт, онтон
салгыы үөрэнэ барыахпытыгар диэри окко үлэлээбиппит.
Моххоттон икки көстөөх Уус Күөлүгэр баран үөрэнэр этибит. Икки хостоох дьиэ
аҥаар өттүгэр Моххоттон Нүөкүнүттэн үөрэнэр оҕолор бэйэбит олорбуппут. Остуо-
растаах этибит, онтукабытын ыраах сүөһү көрүүтүгэр ылан барбыттара. Бэйэбит
астанан, оһох оттунан олорбуппут. Ыйга биир оҕоҕо үс киилэ бурдук биэрэллэр этэ.
Бурдукпутун ыйга тиэрдээри уу хааһы оҥостон сиирбит, хойуннараары кириэн от бук-
куйарбыт. Дьоммутуттан биирдэ эмэ кыра өйүө сыыһа кэлэрэ. Биирдэ саас өйүөбүт
бүтэн, ыксаан үөрэнэн бүтэн баран дьиэбитигэр бардыбыт. Киэһэ хараҥаран хаалан,
киһи уҥуохтаах, эргэ өтөхтөөх сирдэри ааһарбытыгар куттанан сүүрүүнэн барарбыт.
Быстан хаалан хатыа диэн, бырааппын сиэтэн соһо былаастаан сүүрэрим».
Бу туһунан быраата Ховров Иван Иванович II эдьиийин туһунан ахтыытыгар ман-
нык суруйбута: «Сэрии сут сылларыгар эдьиийбинээн Курбуһах оскуолатыгар үөрэнэ
сылдьан, биир иһиттэн аһаан, биир ороҥҥо утуйан эрэй бөҕөнү, аччыктааһыны, эргэ
таҥастаах буолан тоҥууну-хатыыны эппитинэн-хааммытынан иккиэн билэн ааспып-
пыт. Эдьиийим тылыттан тахсыбат этим. Кини ийэбин суохтаппатаҕа, таҥаспын сууйа-
ра-абырахтыыра. Ордук 1942-1943 үөрэх сыла ыарахан этэ. Оҕоҕо үс киилэ бурдук
биэрэллэрэ. Бурдукпутун ууга хааһылаан сиирбит. Биир аһылыкка иккиэммитигэр үс
ньуоска бурдугу кутан хааһылыыра олус убаҕас буолара. Эдьиийим дьаһайан, быһа
кэччэйэн үс киилэ бурдукпутун ый устата тиэрдэ сатыыра. Саас хаар хараардаҕына,
кириэн оту үргээн хааһыбытыгар кутан хойуннара сатыырбыт. Биирдэ саас өйүөбүт
бүтэн, дьиэбитигэр Моххоҕо икки көстөөх сиргэ сатыы бардыбыт. Суолбут хаамарга
куһаҕан. Онно түөрт үрэҕи, хас да үрүйэни быһан, уонча сыыры түһэн-тахсан быста
сылайан, киэһэ хараҥа буолбутун кэннэ дьиэбитин булбуппут».
Дьоно эмиэ быстаран, бурдуктара бүтэн эрдэхтэринэ тиийбиттэрэ. Өйүөлээн төттөрү
ыытар туохтара да суоҕа. Бары да быстаран олороллоро үһү. Бу бириэмэҕэ «Ньүөкүнү»
холкуоска эһэбит Ховров Иван Иванович I бэрэссэдээтэллээн олороро. Кини оҕолору,
дьахталлары мунньан илдьэн Ынахсыт диэн алаас күөлүгэр муҥханан биир туонаны
түһэрэн баран мэлийэн кэлбиттэр. Онтон икки-үс хонон баран хаттаан тардан, эһэр
балык ылан ытаһыахтарыгар диэри үөрбүттэр. Тиэйэн аҕалан ыалларынан үллэстэн
балык сиэн, сэниэ ылан абыраммыттар. Дьонноро тобох бурдуктарыгар эбии балык
өйүөлээн салгыы үөрэнэ барбыттар. Онно балык кэлбэтэҕэ буоллар, үөрэнэ барар
кыахпыт суох буолуо этэ диэн кэпсиирэ.
Ийэбит, ити курдук үөрэнэн, Курбуһах оскуолатыгар 4 кылааһы бүтэрэн баран, 5
кылааска Мүрү орто оскуолатыгар үөрэнэр. Манна үөрэнэ сырыттаҕына, 1945 сыл
ыам ыйыгар сарсыарда үөрэнэ тиийбиттэригэр, чуораан эрдэ тыаһаабыт. Тоҕо бач-
ча эрдэ чуорааны тыаһаттахтарай диэн дьиибэргии-дьиибэргии кылааска киирбиттэр.
Учууталлара киирэн: «Оҕолоор, кыайыы буолбут», — диэтин кытта бары үөрэн, «Ураа»
хаһыытыы-хаһыытыы таһырдьа сырсан тахсыбыттар. Үөрэхтэрин быыһыгар кыайыы

331