Page 65 - Сэрии кэмин оҕолоро 2 кинигэ

МҮРҮ нэһилиэгэ

уокка кэрээн баран буһаран аһыыбыт. Сааһыары ичигэс буолбутун кэннэ,-сугулааҥн а
мунньан оҕолорго күннэ биирдэ убаҕас хааһы сиэтэн арыый сэниэлэммиппит. Саас
аҕабыт кэлбитин кэннэ балык түҥэттилэр, ол түҥэтэ турдахтарына, Наһааркалар эбэ-
лэрэ тайахтанан кэлэн, Босиков Алексей Ивановичтан тимир тэриэлкэтин тоһуйан,
аһаан өлүөхпүн биир эмит балыкта бырах диэн көрдөспүтүн, былаас көҥүллээбэт диэн
биэрбэтэ. Эмээхсин сэниэтэ суох ытыы-ытыы төнүннэ, ол кэннэ өлбүтэ. Биһиги уоча-
ратынан кэлэн өлүү балыкпытын ылан, баран иһэн иҥнэн охтон түһэн, балыкпыт
чалбахха уһунна, ытаатым. Аҕам хомуйан дьиэлээтибит, аһылыктаах киэһэ буолла. Аҕа-
быт кэлиэн иннинэ дьукаахпыт Горохов Семен Михайловичтаах аҕалара балыкка үлэ-
лиир буолан, балыктарын ыал утуйбутун кэннэ күөстэнэллэр. Миигин кытта саастыы
кыыстаахтар, ол кыыс эрэйдээх дьоно утуйбуттарын кэннэ икки балык төбөтүн миэхэ
аҕалан биэрэр, ону ийэбит биирин тэрэпиискэҕэ суулаан бырааппар эмнэрэр. Күөх от
быгыыта оҕолор Хааймыга чучунаахтыы диэн бардыбыт. Чучунаах суох, от быкпытын
тобуктуу сылдьан үргээн сиэтибит, аны күн аайы оннук аһылыктанныбыт. Намтан
сүөһү кэлбитэ, халбыыр үүт баар буолбута, суорат сиирбит, онтубут да нуорманан.
1942—1943 сыл кыһын дьон сутаан ыал ыалынан өлбүттэрэ, ону ампаарга кыстаан
баран, саас Атыыр Баһа диэн сиргэ биир ииҥҥэ көмпүттэр этэ. Сэттэ баҕана турара.
1943 сыл сайын от, бурдук үүнэн аччыктаан өлүү тохтообута да, аһылык син кэмчи
этэ. Биһигини кыра, улахан диэн араарбакка, холкуоска быстах үлэлэргэ соруйаллара.
Маһынан оттуллар тыраахтарга кыра мас бэлэмнэммитин кууллааһыҥҥа, бааһынаҕа
сиэмэ ыраастааһыныгар көмөлөһөрбүт. Ыһыы сиэмэтин үс өлүүгэ араартараллара:
ыһыы сиэмэтэ, от сиэмэ хаҕа, хоруончука хараарбыт сиэмэ диэҥҥэ. Хаһыҥнаары гын-
наҕына, бааһына тула түптэ бэлэмнэтэллэрэ. Ийэлэрбит бары тэҥҥэ ынах ыыллара,
ньирэйдэрин эмтэрэн, ол тардыыта, дьиэҕэ уу баһыыта, сайылыкка оттук мас бэлэмэ,
кыра быраат, балыс көрүүтэ — барыта биһиги ирээппит этэ. Сэрии кэннинээҕи да сыл-
ларга олох сыыйа көммүтэ. Ас-таҥас мөлтөх, холкуос дохуота кыра. Нолуок да элбэх:
байыаннай нолуок, сүөһүгэ туйах, ыанар ынахха арыы нолуога диэн баара, заемҥа су-
рутуу булгуччулаах буолара. Биһиги дьоммут заемнара хойукка диэри баара. Мин 1952
сылтан сайыҥҥы кэмҥэ холкуоска Горохова Анна Дмитрьевна диэн бэйэм саастыы-
лаахпынаан фермаҕа үүт тутааччынан, асчытынан үлэлиирбит. Сэппэрээтэрбит улахан
баҕайы «Урал» диэн, эрийэрбитигэр да, кытахха үүт да кутарбытыгар анал мас сатҕаа-
һыннаах үлэлиирбит. Биир сайын эмиэ ити дьүөгэбинээн 10 күн тиҥэһэлэри ыан
сайылаабыппыт. 1946 сыллаахха уон сааспар оскуолаҕа киирбитим уонна 1957 сылаах-
ха бүтэрэн, комсомольскай путевканан холкуоспар ыанньыксыттаабытым. Биэс ыан-
ньыксыттаах комсольскай фермаҕа үлэлээн, былааммытын аһара толорон, 1959 сылга
«Родина» диэн радиоприемнигынан бириэмийэлэнэн үөрбүппүт-көппүппүт. Оччолор-
го Дүпсүн эҥээр уот суох этэ. Ити сыл сайын Рожин Алексей Михайлович ыҥыран
ылан үөрэнэ бар, тыа хаһаайыстыбатын специалиһыгар үөрэннэххинэ, холкуос орто
хамнаскын төлүө диэтэ. Мин үөрэнэ барар санаам суох, аҕам кырдьаҕас, быраатым,
балтым кыралар. ыарыһахтар. Сотору үлэһит буолтахпына сатанар диэн техникумҥа
барыам диэн сөбүлэспитим. Онон Томскайдааҕы тыа хаһаайыстыбатын техникумугар
зооветеринарнай салааҕа туттарсан киирдим. Ол сыл киин техникумнарга элбэх оҕону
ыыппыттара. Ол курдук Красноярскайдааҕы ойуур хаһаайыстыбатын, Благовещенскай,
Томскай, Омскай куораттарыгар тыа хаһаайыстыбатын үөрэҕин кыһаларыгар элбэх
оҕо үөрэммитэ. Мин үөрэхпин 1962 сьылаахха бүтэрэрбэр Горнайтан сылдьар сибээс
техникумун үөрэнэн бүтэрбит Попов Петр Егоровичка кэргэн тахсыбытым.1967 сыл-
лаахха кэргэним оһолго түбэһэн суох буолбута. Түөрт оҕобун кытта бэйэм хаалбытым.
1969 сылга быраатым Кеша үөрэҕин бүтэрэн, төрөөбүт Дүпсүммүтүгэр төннүбүппүт.
Ылбыт идэбинэн ветеринаардаан биэнсийэҕэ тахсыбытым. Билигин 84 хаарбар оло-
робун. Мин бэйэм төрөөбүт-үөскээбит кэммин сирбэппин, кэмсиммэппин. Ыарахан
кэмҥэ да олордорбун, кырабытыттан үлэлии үөрэммит буоламмыт, олох ыарахаттарын

61