Page 62 - Сэрии кэмин оҕолоро 2 кинигэ

М ҮРҮ нэһилиэгэ

бит оҕурсуубутуттан өлүүлээн сиэтэрэ. Оччотооҕу кьшгас мөкүнүк оҕурсу олус да мин-
ньигэс буолара.
Онтон от үлэтигэр оҕус сиэтээччинэн, 7-һи бүтэрбит сайыммар от угааччы, 8-ы
бүтэрбит сайыммар от түстээччи, от түһэ тахсыар диэри кэбисиһэн сарсыарда 6-тан
сииктүһүөр, 11-12 чааска диэри Кэли, Бардыалаах, Халадьа, Кэҥкэрэмэ, Ньоҕор киэҥ
нэлэмэн иэннэрин сыыйан, өҥүрүк куйааска оҕус муннун сосуһан, атырдьах, кыраа-
был тайахтанан буһан-хатан, эриллэн-мускуллан улааттаҕым. Атырдьах, кыраабыл угар
илиибит хабыллан тахсан, онтукабыт тэстэн аһыйан сордуура. Балачча буолан баран
чэрдийэн килэрийэрэ. Аны онтукайбыт олус халыҥаан, лоппойон тахсарын тииспинэн
көмүллээн, хастаан чарааһырдабын. Оччолорго 18-тыы, 25-тии миэтэрэ олохтоох,
уһун кыдаманан нэһиилэ тиийэр үрдүк кэбиһиилэри туруорарбыт. Олус да сылаалаах,
сындалҕаннаах сыллар этэ. Билигин санаатахпына, сүрэҕим чаалыйар. Өйүө кэлэрин
кэтэһэн «ас таһааччы кэлээрэй» диэн харахпыт айан аартыгын диэки буолара. Наар
аччык курдук сылдьарбыт. Тулаайах аҥаардаах киһиэхэ туох улахан аһа-үөлэ кутуллан
кэлиэҕэй. Үксүгэр көннөрү суорат, килиэп, арыы кэллэҕинэ үөрүү буолара. Биирдэ
эмэ эттээх миин кэллэҕинэ, үрдэ суох үөрүү. Өҥүрүк куйааска утатан, сыалай чаан-
ньык ууну киллиргэтэҕин. Онтукаҥ тута тахса турар, уу чоккурас буолаҕын, уруттаан
сордоноҕун. Ардах кэллэҕинэ, дьэ арыый тыын ыларбыт, гынан баран, илии охсуу-
тугар ыыталлара. Быыһыгар кус оҕолоон үссэнэрбит. Биирдэ биирдии көҕөнү сиэн,
саха тэҥэ суох буолан ылбыппыт. Мин, үксүн античнай скульптура курдук быып-
пастар быччыҥнардаах, уурбут-туппут көрүҥнээх, оччолорго күөгэйэр күнүгэр сыл-
дьар, сахаҕа үрдүк уҥуохтаах Свешников Иван Иванович звенотугар үлэлээбитим.
Кини хайдах курдук кыахтаахтык угаайы аҥаардыытын биирдиитэ ылан уурталыырын
сөҕө көрөн, оҕус да сиэппитим, угаайы да укпутум, от да түстээбитим. Уйбааны 4
оҕуһунан угаайынан төгүрүтээри сордоно сатаан кэбиһэр этибит да, аҕалбыт угаайы-
ларбытын уурталыы охсон, күлэ көрсөрө. Убайбыт Турантай Уйбаан барахсан күлэн-
оонньоон, дэлби хаадьылаан олус да кыахтаахтык, кыраһыабыайдык үлэлиирэ. «Кини
курдук кыахтаахтык от кэбиспит киһи баар ини» диэн ымсыыра саныырым. Оччотооҕу
кэмҥэ от үлэтэ, кэбиһиитэ саханы саха оҥорбут саамай ытык, убаастанар үлэ. Ону
умна быһыытыйан эрэрбит хомолтолоох. Айылҕа биэрэр быйаҥын сомсон ылбат, бу
техника дэлэйбит кэмигэр сири-дойдуну сэтиэнэххэ баттатар, талахха былдьатар диэн
олох өйдөммөт дьыала. Үлэлиир да, үлэтэ да суох дьону айылҕа биэрбит быйаҥын өбү-
гэлэрбит курдук салаа да оту хаалларбакка сомсон ылар өйү-санааны, ытык иэс кур-
дук саныылларын уһугуннарыахха наада. Оҕолортон саҕалаан. Сэрии иннинэ биһиги
дьоммут 50 000 сүөһүнү үксүн илиинэн оттоон ииппиттэр. Билигин бу техника, киһи
дэлэйбит кэмигэр баара-суоҕа 19 000 сүөһүнү аҕыс айдаанынан иитэбит да, сыл аайы
аҕыйатан иһэбит.
Биир сайын сайыҥҥы интэринээккэ өрөмүөҥҥэ, кирпииччэ үктээһинигэр, приш-
кольнай учаастакка үлэлээтибит. Дириэктэрбит Семен Семенович Готовцев аҕыйах
саҥалаах буолан баран бары толлор этибит. Кини толуннарар күүһэ ол аҕыйах саҥа-
тыгар, туох эрэ кистэлэҥ күүс кистэнэ сылдьарыгар быһыылаах, тугу эрэ олус суол-
талааҕы, биһиги кыайан билбэппитин, быһаарбаппытын толкуйдуу, быһаара сатыы
сылдьар курдук, ону мэһэйдээмээри ким да утары көрбөт балаһыанньата баар курдук.
Кирпииччэ бөҕөнү үктээтибит. Оҕуруот да аһын үүннэрдибит. Ол быыһыгар оскуо-
ланы, интэринээти өрөмүөннүүбүт. Быыспытыгар Үөттээххэ киирэн сөтүөлүүбүт.
Харбыырга үөрэнэн, кыра көлүччэни төттөрү-таары туоруубут. Эбэни туораары эр-
чиллэбит. Биирдэ оннук эрчиллэ сылдьан, Босиков Ваня төннөн иһэн арай чачайан,
тимирэ-тимирэ күөрэйэр, көмөҕө ыҥырар. Мин арыый эрдэ туораан, нэһиилэ аҕылыы
турар этим. Ваням ыксаабыт куолаһын истэммин, төттөрү харбаан, киһибин бэйэм
тимирэ-тимирэ күөрэйэн, сор бөҕөнөн сири үктэннэрдим. Иккиэн былдьана сысты-
быт. Биирдэ эмиэ эбиэппит кэмигэр үлүһүйэн өр баҕайы сөтүөлүү, харбыы эрчиллэ,
оонньуу сылдьан, арай тыа саҕатыгар Сэмэн Сэмэнэбис турарын көрө түһээт, туох да

58