Page 79 - Сэрии кэмин оҕолоро 2 кинигэ

МҮРҮ нэһилиэгэ

Фёдорова Мотрёна Аяексеевна

Мин 1937 сыллаахха балаҕан ыйын 13 күнүгэр Ленинскэй
оройуон Таркаайы нэһилиэгэр 6 оҕолоох Васильевтар дьиэ кэр-
гэннэригэр төрдүс оҕонон төрөөбүтүм. Ийэм Васильева Анна
Дмитриевна 1904 сыллаах төрүөх. Аҕам Васильев Атексей Васи-
льевич 1900 сыллаах төрүөх, Аҕа дойду сэриитин кыттыьпааҕа,
Сталинград куораты босхолуур кыргыһыыга хорсуннук өлбүт.
Мин аҕам Ньурба оройуонун Таркаайы нэһилиэгиттэн Аҕа
дойду сэриитигэр 1942 сыллаахха сайын барбыт. Онтон 1943 сыл
тохсунньу 16 күнүгэр өллө диэн хара суруга кэлбитэ. Онтон ыла
тулаайах кутурҕанын барытын көрбүппүт. Үс убайым, мин уон-
на кыра балтым, быраатым хаалбыппыт. Барыта алта оҕо. Ону
ийэбит собус-соҕотоҕун иитэн киһи оҥортообута. Оҕо сааһым
сэрии ыарахан сылларыгар ааспыта. Оскуолаҕа аҕыйах кылаас үөрэммитим. Дьонум,
убайдарым киһи буолан баран өлбүттэрэ. Билигин алта оҕоттон мин эрэ баарбын.
Сут саҕана ыарахан баҕайы дьыллар этилэр. Бырааппынаан бурдук үүнэн турар баа-
һынатыгар киирэн бурдук туорааҕыттан ууну ыган ылан сиир этибит. Онон хоргуйан
өлбөтөхпүт. Кыһынын холкуоспут дохуота суох. Дьон бөҕө хоргуйан өлбүтэ. Мин да
көрөр этим. Инньэ гынан аччык дьыллар саҕана холкуоспутуттан бэрт аҕыйах оҕо ордон
хаалбыппыт. Кэлин оскуолаҕа киирэрим саҕана оҕолор олох үһүө-төрдүө эрэ этибит.
Маҥнайгы кылааска Өҥөддьө диэн туспа нэһилиэккэ үөрэммитим. Иккис кылаа-
һы Первэй Хаҥаласка бүтэрбитим. Үһүс кылааска Марха оскуолатыгар үөрэммитим.
Оннук үөрэнэ сылдьан, аны былчархай ыарыы буулаан, букатын үөрэммэт буолбутум.
1947 сылтан 1958 сылга диэри ол былчархайдьыт ыарыыга ыалдьаммын өлөр-тиллэр
икки ардыгар буолбутум.
Холкуоска оннук өлөөрү да сылдьар оҕолору син биир бурдук тоҥон эрэр диэн түүн
туруоран бааһынаҕа гүптэлэтэллэрэ. Аны аһыҥа бөҕө түһэн, кытыан лабаатын состо-
рон баран, хаспыт дьааматарын диэки хаамтараллар. Онно аһыҥа бөҕө ол дьаамаларга
түһэр. Түгэҕэр аһыҥа бөҕө сылдьар буолар. Аһыҥа наһаа элбэҕэ сүрдээх этэ. Киһи
бэлэһэ хатар ап-аһыы куһаҕан баҕайы сыттаах этилэр. Мин ол сытын билигин даҕаны
санаан ылар курдукпун. Онон ол айылаах элбэх аһыҥа кубарыччы сиэн кэбиһэн, туох
да үүммэккэ дьон бөҕө хоргуйан өлбүттэрэ.
Онтон биһиги хайдах тыыннаах хаалбыппытын күн бүгүн даҕаны сатаан өйдөөбөппүн
гынан баран, ийэбит барахсан аҕабыт төрдүн аймахтарынан Дьаарханынан, Тэҥкэнэн
эҥин сылдьан, ыалы кэрийэн, кыра ас оҕото булан кэлэр этэ. Сүөһү өһөҕүн, бурдук
оҕотун аҕатбытын, ууга буккуйан, судураайдаан хааһы оҥорон сиир этибит. Уонна
ферматтан, ынахтар да үүттэрэ быыкаайык быһыылаах, быыкаайык үүт түҥэтэллэрэ.
Онтубутун хааһылаан сиибит. Уонна икки убайым үлэлиир этилэр. Онон ийэм икки
оҕотунаан үлэлээн, биһиги, кыралар, киһи-хара буолбуппут.
1943 сыл тохсунньу 16 күнүгэр аҕабыт өлбүтүгэр извегцениета бу киһи геройдар
өлүүлэринэн өллө, оҕолоругар биэнсийэтэ анааҥ диэн суруктаах кэлбитэ. Ол харчы кэ-
лэн, онон өлбөтөхпүт быһыылаах диэн кэлин толкуйдуубун. 72 солкуобай. Ол оччотоо-
ҕуга элбэх харчы. Саахар, бурдук да оҕото, чэй, табах ылар этибит.
Кыра кыыспыт, 1941 сыллаах төрүөх кыыс, 1949 сылга дуу, 1951 сылга дуу өлбүтэ.
Ол өлөөтүн кытары аны биэнсийэбитин аҕам ийэтэ ылбыта. Аҕам ийэтэ Дьаархан диэн
нэһилиэккэ бэйэтин төрүт аймахтарыгар олорбут эбит үһү. Биһигиттэн туспа нэһи-
лиэк буоллаҕа дии. Онтон биһиги аһыҥа арыый уурайан, бурдук эҥин үүнэн, мин
биир убайбынаан интэринээккэ олорон быыһаммыппыт. Өҥөлдьө диэн сиргэ 1943,
1944 сылларга үөрэммиппит.
Саас сотору-сотору таһааран «Ураа» хаһыытаталлар. Ол куораты босхолообуттар,
бу куорат босхоломмут диир курдук этилэр. Первэй кылаас эрэ оҕото буоллаҕым дии.

75