Page 75 - Сэрии кэмин оҕолоро 2 кинигэ

МҮРҮ нэһилиэгэ

кыттыыны ылбыт бэтэрээннэр «Кэхтибэт талааннар» кэнсиэртэригэр ылласпыта. 2007
сыллаахха СӨ доруобуйа харыстабылын туйгуна буолбута. Кульура эйгэтигэр өр сылга
уус-уран самодеятельноска кыттан, «Кульура эйгэтигэр кылаатын иһин» үрүҥ көмүс
бэлиэнэн, «Үлэ бэтэрээнэ», «Сэрии кэмин оҕото» мэтээллэринэн наҕараадаламмыта.
«Мүрү нэһилиэгин социальнай-экономическай сайдыытыгар кылаатын иһин» бэлиэ
уонна элбэх бочуотнай грамоталар хаһаайкалара.

Сыроватскай Иннокентий Ильич

Мин аан дойдуну атыйахтаах уу курдук аймаабыт аддьар-
хайдаах сэрии түбүлээбит 1941 сылын кыһыныгар ахсынньы
17 күнүгэр, этэргэ дылы, өлүүнү өнөйбүтүнэн күн сирин көр-
бүппүн. Аҕам Илья Иванович, ийэм Мария Михайловна Сыро-
ватскайдар Тэбиик нэһилиэгин «Энгельс» холкуос чилиэннэрэ
этилэр. Аҕам сылгыһыт, ийэм ыанньыксыт эбиттэр. Уодаһын-
наах сэриини баттаспытынан, ордук алаас сирдээх-уоттаах илин
эҥээр Уус Алдан, Чурапчы оройуоннарыгар кураан сатыылаан,
от-бурдук үүммэккэ, киһи-сүөһү сутаан, маассабай өлүү-сүтүү
тахсыбыта биллэр. Ол алдьархай биһиги дьиэ кэргэммитигэр
эмиэ ыараханнык дьайан ааспыт. Эдьиийим Мария Ильинич-
на дьоммут үһүс оҕолоро эбит, икки инникилэрэ Сэмэн уонна
Мария диэннэр эрдэ өлбүттэр. Оттон эдьиийим биһиги икки ардьыарынааҕы Биэрэ,
Ааныс диэн, бастакыта 1938, иккиһэ 1940 сыллааҕы кыргыттар сукка өлбүттэр. Миигин
буоллаҕына, саҥа төрөөбүт оҕону балыыһаттан таһааралларыгар Дүөндү Томторуттан
5-6 км Чулуудаҕа, хос эһэм Олойбон Хабырыыс былыргы өлбүгэ сиригэр баар өтөҕөр,
сыарҕалаах атынан таһааран иһэн тымныппыттарыттан уонна сукка оҕустаран өрүт-
түбэккэ, өлөр-тиллэр икки ардынан үс төгүрүк сылы быһа күнү аахтаран, ийэм ба-
рахсан эрэйин-сыратын ылбыт эбиппин. Дэлэҕэ даҕаны аҕам холкуос сыыппаратыгар
Ааллаах Үүҥҥэ бараары туран: «Уолун куһаҕан буоллаҕына, кими да көрдөһүмэ, тоҥ
буору хаһар сэниэлээх киһи суох. Аны саас этэҥҥэ эргиллэр күннээх буоллахпына,
бэйэм дьаһайыам. Онуоха диэри хоспоххо таһааран эрээр», — диэ дуо. Оттон Дүпсүн
айылҕаттан айдарыылаах ырыаһыт, олоҥхоһут, аатырбыт алгысчыт Баһылайкаан оҕон-
ньор, өссө кэлин кэм аматыйбытым кэннэ: «Күн кырыата, ый ытарҕата эн киһи буол-
лаххына, мин иккистээн төрүөҕүм», — диэн найааннаатаҕына, кыайан хаампат, лаҕыыр
олорор оҕо мин өһүргэнэн: «Эн иккистээн төрүөҥ, мин өлүөм суоҕа», — диэн этиһэр
үһүбүн. Кырдьыга да, ыарыыга быһа эмтэрэн, күп-күрдүргэс, хап-хааҕынас, баас-үүт
бөҕө, кутургуйа буулаабыт муҥнааҕын киһи эрэ инньэ диэх курдуга буолаахтыа. Ама да
ааспытын, умнуллан эрэрин иһин, алдьархайдаах күннэр-дьыллар адаҕыйбыттар эбит.
Билигин 85 сааһыгар сылдьар эдьиийим харааста ахтарынан, сукка айахха угара суох
буола сутаан, аҥаардас сылбай ууну иһэн баран сыппыттарын кэннэ дьукаахтара ыал,
бука аҕалара (ийэбитин кытта бииргэ иитиллибит киһи), балыкка сылдьара дуу, нуор-
малаах буоллаҕа буолуо, кэм астаах дьон түүн күөстэнэллэрэ үһү. Ол дьон эдьиийбин
кытта саастыы кэриэтэ кыыстара кистээн балык төбөтүн аҕалан биэрээхтиир эбит. Ону
ийэм өрбөххө суулаан миэхэ эмтэрэрэ үһү. Дьэ аймаҕы да аһыммат алдьархайдаах кэм
эбит. Билигин кэлэн тугу баалыаҥый, сут тугу оҥорботоҕо, туохха тириэрдибэтэҕэ баа-
рай? Ити сыл сааһыгар аҕабыт хоргуйан атын нэһиилэ миинэр буола ырбыт-быстыбыт
киһи: «Ханна да өлөрүм син биир», — диэн, үрэххэ тахсан, эргэ өтөххө хоно сытан,
туулаан биир куул батыктаах эргиллибит. Ол балык тыыммытын өллөйдөөбөтөҕө буол-
лар, биһиги да тыыннаах хааларбыт саарбах этэ. Эһэбит Халлыр Мэхээс эмиэ сукка
өлбүт. Сут содулуттан, тыылга холкуос хамнаһа суох, сыл баһыгар-атаҕар дуона суох
дохуот дуомнаах, сэрии кэнниттэн да көнөн кэлбэтэх ыарахан олоҕуттан доруобуйата

71