Page 27 - Сэрии инники күөнүгэр

комиссияларын туһунан сокуоннарга илии баттаабыт эбит. Олор-
го олоҕуран өссө 1921 сыллаахха В.И. Ленин балта А.И. Елизаро-
ва-Ульянова салалтатынан детдомнар Устааптара Правительство-
нан бигэргэтиллибит эбит. Онтон Аҕа дойду сэриитэ саҕаланарын
аҕай кытта И.В. Сталин илии баттааһыннаах ССРС Совнаркомун
"Төрөппүттэрэ суох хаалбыт оҕолору көрүү-харайыы туһунан" олус
дирин’ ис хоһоонноох, бары олохтоох Советтары, бары Наркомат-
тары (министерстволары) быһаччы сорудахтыыр уураах тахсыбыт.
Дьэ ол Уураахха (ол иннинэ Правительство, партия салайааччыла-
рын этиилэригэр ахтыллара) сэрии тулаайахтара (сироты войны)
диэн өйдөбүл, этии киирбитэ. Ол аата — иитэр, аһатар, көрөр-ха-
райар аҕалара, убайдара, аймахтара Кыһыл Армия кэккэтигэр
ын ырыллан сир-халлаан икки ардыгар хаалбыт оҕолор тустарынан
этиллэр.
Бу уураахха Советскай Союз бары республикаларыгар, уобалас-
тарыгар, кыраайдарыгар, кыаллар сиригэр оройуоннарга кытта сэ-
рии тулаайахтарыгар аналлаах детприемниктары, детдомнары тэ-
рийэргэ сорудахтаммыта. Оччотооҕу Совнарком, партия Киин ко-
митетын уураахтара хайаан даҕаны толоруллар этилэр. Ону
нэһилиэнньэ кырдьаҕас өттө өйдүүр, билэр буолуохтаах. Совнар-
ком уурааҕын кэнниттэн тахсыбыт РСФСР Совнаркомун "Детдом-
нар туруктарын тупсарар туһунан", ССРС Совнаркомун 1943 с. ба-
лаҕан ый 1 күнүгэр "Детдомнар үлэлэрин тупсарар туһунан" иккис
уурааҕар детдомнар иитиллээччилэрин күҥҥэ үстэ аһатар, оттор
маһынан, чоҕунан, таҥнар таҥаһынан хааччыйар туһунан быһач-
чы этиллэр. Олох кытаанах балаһыанньа үөскээтэҕинэ государство
тыытыллыбат (неприкосновеннай) саппааһыттан анал көҥүлүнэн
ылан аһатар, таҥыннарар туһунан этиллэр. Олус улахан болҕомто
детдомнар иитээччилэрин эминэн-томунан хааччыйыыга, куорат-
тааҕы детдомнарга ыйга 2-тэн итэҕэһэ суох сылдьан көрөллөрүн
модьуйуллубута, детдомнарга хайаан даҕаны уопуттаах медицин-
скэй сиэстэрэ штата көрүллубүтэ. Оччотооҕу оҕолор үгүстэрэ сэл-
ликтээх буолан, бу дьаһалынан күн аайы үстэ аһаан, эбиитигэр
сибиэһэй үүтү, балык арыытын иһэн күн бүгүнүгэр тиийэ этэҥҥэ
сырыттахпыт буолуо дии саныыбын.
Саха сиригэр педагогическай наука кандидата А.Е. Захарова
"Страницы жизни детских домов в Якутии" диэн 1991 с. тахсыбыт
брошюратыгар суруйарынан, сэрии саҕаламмытын кэннэ 6 ый
иһигэр Саха АССР норуотун үөрэҕириитин Наркомата 1941 с. сэ-