Page 164 - Сэрии кэмин оҕолоро 1 кинигэ

АҮПСУН нэһилиэгэ

бун. Онуоха күтүөтүм миигин биирдэ да мөҕөн-этэн көрбөккө, сыры-сымнаҕастастык
сыһыаннаһааччы. Ийэм Ирина Максимовна: «Күтүөтүм кыһыл көмүс күтүөт», — диэн
куруук ахтааччы. Онтон мин оҕонньорум кэлтин кэннэ олус астынан: «Күтүөттэрим
иккиэн кыһыл көмүс күтүөттэр», — диэччи.
Мин төрүүрбэр ийэм 32 саастаах, аҕам сааһын үчүгэйдик билбэппин, ол гынан ба-
ран ийэм кэпсииринэн, 60 ааспыт киһи үһү. 40-с сылларга Саха сиригэр аччык сыл-
лар саҕаламмыттар. Ийэм Елятын илдьэ Үөһээ Бүлүү Харбалааҕыгган бэйэтэ төрөөбүт
Кыадаҥдатыгар баран испит. Ол туһунан манныгы кэпсээбиттээх. Үөһээ Бүлүүттэн
Бүлүүгэ киирэр сиргэ хараҥаран хаалан, сымнаҕас сири булан утуйбут. Сарсыарда-
нан түһээтэҕинэ, ким эрэ: «Өрүүнэ, тур», — диэбит. Уһуктан көрбүтэ: киһи уҥуоҕун
үрдүгэр сытар эбит. Уопсайынан ийэм сиэри-туому тутуһан сылдьарын мин маннык-
тан билэбин. Кыра этим, 4-5 саастааҕым буолуо. Ийэбин кытта үрэҕи туораан, сатыы
айаннаан иһэрбит. Ийэм туоруон иннинэ, ас быраҕан баран тугу эрэ ботугураабыта.
Мин тоҕо эрэ куттаммакка үрэх түгэҕин билиэхпин баҕаран, ийэбиттэн түһэн сиэт-
тиһэн бардыбыт. Арай үрэх түгэҕэ барыта талах эбит, ону мин санаатым: «Маамам
ботугураан, көрдөһөн ууга түспэтибит» диэн.
Ийэм Кыадаҥдаҕа баран иһэн, аҕам Ньукууска соҕотоҕун олорор өрүс арыытыгар
тиийбит. Үөһэ ахтыбытым курдук, аҕам холкуоска киирбэккэ, ойоҕутган, оҕолорутган
араҕан бэйэтэ эрэ олороро. Дьиҥнээх кэргэниттэн хас оҕолооҕун чуолкай билбэппин.
Ольга уонна өссө биир кыыстаах эбит. Кыра уола Софрон диэн. Мин ийэбин кытта
холбоһон олорбутгар, арыыга. Ийэм миигинэн бириэмэннэй эрдэҕинэ, аҕам: «Уол буол-
лаҕына, Софрон диэн ааттыам», — диэбит эбит. Ол Софрон диэн уола, 1909 төрүөх, 1941
сылга сэриигэ барбыт. Аҕам уолун наар кэтэһэр эбит. 1943 с. Сталинград кыргыһыыты-
гар сураҕа суох сүппүт, ону Бүлүүгэ олорор аймахтара өлбүтүн туһунан биллэрии суру-
гун кистээн кэбиспиттэр, аҕабар эппэккэ. Кыайыы буолбутун кэннэ Бүлүүгэ киирэн,
уола өлбүтүн истэн баран, сотору сүрэҕинэн ыалдьан өлбүт. Уолун туһунан «Память»
диэн кинигэтгэн билбитим. Онно маннык диэн суруллубут: Ахчагныров Софрон Нико-
лаевич, род. 1909. Уроженец I Чочуйского наслега Вилюйского р-на, якут, б/н, призван
09.41 Вилюйским РВК, погиб 06.44, место захоронения не устаноалено.
Бу олох соторутааҕыта аҕабыт Иван Петрович Владимир Пестерев ааптардаах «Саха
уонна сэрии» диэн кинигэ атыыласпыта, онно 121 страницаҕа убайым туһунан суруйбут.
Аҕа дойду Улуу сэриитигэр Саха сиритгэн кыттыбыт 23 снайпер көрдөрүүтэ диэҥҥэ 15-
һис киһинэн Ахчагныров Сафрон Николаевич (1909-1943), Бүлүү оройуона, 43 ниэмэһи
өлөрдө диэн. Бу наһаа дьикти: 43 с. убайым өлөр. 43 с. мин төрүүбүн, 43 ниэмэһи өлөрөр.
Аҕам өлбүтүн кэннэ мин үс саастаахпар ийэм аҕам 1 биэтин атыылаан, Бүлүү куо-
ратыгар «Кытай баанньыга» дьиэни атыылаһан олорбуппут. Ол «Кытай баанньыгар»
кыра сааһым ааспыта.
Бүлүү базовай оскуолатыгар 50-с сылларга киирбитим, онно Маныкин диэн уонна
нуучча кыргыттара үөрэтэллэрэ. Хас Кыайыы күнүн ахсын Омукчанов диэн физкуль-
тура учуутала ахтыы оҥорооччу. Сороҕор Бүлүү педучилигцетын оҕолоро кэлэн прак-
тикаланан барааччылар. Базовай оскуола бүтэһик сылыгар эдьиийим Еля кэргэннэнэн,
аны Дьокуускай куорат 14-с оскуолатыгар үөрэнним. Нөҥүө сылыгар бэһис кылааска
2-с оскуолаҕа үөрэнним. 14-с оскуолаҕа начальнай кылааска Крылова диэн үчүгэй
баҕайы учуутал үөрэппитэ, саастаах этэ. 2-с оскуолаҕа Поскачин диэн дириэктэрдээх
этибит. Саха тылыгар Оконешникова Прасковья Ивановна, нуучча тылыгар Скрябина
Татьяна Васильевна үөрэппиттэрэ. Икки сыл куоракка үөрэнэн баран, Бүлүүгэ төннөн
кэлэн, орто оскуолаҕа 6-7 кылааска үөрэммитим. Куоракка үөрэнэ сылдьан Волкова
Светаны, Федотова Клаваны, Скрябина-Адамова Пашаны кытта бииргэ үөрэммиппит.
Бүлүү оскуолатыгар комсомолга киирбитим.
7 кылааска математикаҕа күһүҥҥэлэнэн, Үөһээ Бүлүүгэ кэлбитим. Күтүөппүт Ми-
хаил Степанович онно анам.мыта. Күһүҥҥүбүн кыайан туттарбакка, иккиһин 7 кы-
лааска үөрэнэр буолбутум. Үөһээ Бүлүүгэ сылдьан элбэх доҕордоммутум. 7 кылааска

160