Page 167 - Сэрии кэмин оҕолоро 1 кинигэ
P. 167
АҮПСҮН нэһилиэгэ
тыыр буоллубут. Биэнсийэҕэ тахсан баран үлэлээбэппит, сиэннэрбитин көрөн-истэн,
оҕолорбутугар илии-атах буолабыт.
Быдыгиева (Павлова) Ирина Николаевна
Мин сэрии тулаайах оҕотобун. Ол курдук кылгастык оҕо сааһым туһунан кэпсиэх-
пин баҕарабын. Аҕам Павлов Николай Маркович 1916 сыллаахха Дүпсүн улууһугар
төрөөбүт. Кини Спиридонова Варвара диэн Чэриктэйтэн төрүттээх кыыстыын сэрии
иннинэ ыал буолбуттар. 1939 сыллаахха бастакы оҕолорун, убайбын Баһылайы, оҕо-
ломмуттар (убайым Павлов Василий Николаевич—Бычытаа). Онтон мин 1941 сыл-
лаахха бэс ыйын 16 күнүгэр, самаан сайын силигилии тупсан турар кэмигэр, Дүпсүҥҥэ
төрөөбүппүн. Дьэ, бу кэмҥэ бары билэрбит курдук, бэс ыйын 22 күнүгэр дойдубутугар
фашистскай Германия саба түһэн, уоггаах сэрии саҕаланар. Ол сайын биһиги аҕабыты-
гар атырдьах ыйыгар Мэҥэ Хаҥалас райвоенкоматыттан ыҥырыы кэлэн, дойдубутун
көмүскүү сэриигэ барбыт. 1942 сыллаахха муус устарга ийэбит барахсан фронтан тап-
тыыр кэргэнэ, биһиги аҕабыт Москва куорат анныгар кыргыһыыга хорсуннук сэрии-
лэһэн, кыргыһыы хонуутугар охтубутун туһунан «хара сурук» туппут. Ийэбит барахсан
икки кыра оҕотунаан соҕотох хаалбыт уонна холкуоска араас үлэҕэ үлэлээбит. 1944
сыллаахха кыһын томороон тымныыга биир күн дьиэбитигэр нолуок хомуйааччы тии-
йэн кэлбит. Ийэбит нолуок төлүүр харчыта суох буолан, баар суох соҕотох иитэр-аһа-
тар ынаҕын биэрэргэ күһэллибит. Өлүү болдьохтоох, ол кэмҥэ оруобуна баттаҕын
сууммут уонна ыксаан инчэҕэй баттахтаах хотонугар сүүрэн тахсан ынаҕын тутгарбыт.
Итинтэн сылтаан сыыстаран, ийэбит улаханнык тымныйан ыалдьыбыт уонна кыайан
өрүттүбэккэ, икки кырачаан оҕотун тулаайах халларан, күн сириттэн күрэммит. Ити
курдук мин төрөппүт аҕабын харахтаан көрбөккө, күн ийэм сылааһын ситэ билбэккэ,
убайбынаан тулаайах хаалбыппыт. Убайым Баһылайы эһэм иитэ ылбыт, миигин тас-
тыҥ эдьиийим Васильева Мария Михайловна (Былатыан Маайыһа) иитэ ылар. Оскуо-
лаҕа үөрэнэр сааспытын туолан, убайбынаан Дүпсүҥҥэ интэринээккэ киирбиппит.
Оччолорго бары тулаайах оҕолорго ас, таҥас кырыымчык, тиийбэт буолан, элбэх-
тик аччыктыырбыт, тоҥорбут-хатарбыт. Сүрдээх ыарахан кэмнэри эппитинэн-хаам-
мытынан билбиппит. Интэринээт дьиэтэ наһаа тымныы этэ. Мин, таҥаһым чараас
буолан, сэллик ыарыыга хаптаран салгыы кыайан үөрэммэтэҕим. Оскуолаҕа үөрэнэр
сылларбар өрөбүллэргэ Дүпсүнтэн Бээдигэ сатыы барарбыт. Убайдарым Бааскалаах
Дьөгүөр (Васильев Егор Михайлович — эдьиийим Маайыс бииргэ төрөөбүт быраата)
түргэнник хааман тиийээри, миигин икки илиибиттэн сиэтэн баран бараллар этэ. Мэ-
ник-тэник уолаттар миигин, хачаайы кыыһы, үктэниэх сирбэр үктэннэрбэккэлэр түҥ-
таҥ түһэрэллэрэ. Ол курдук биирдэ Үрдүк аартык сыырын таҥнары сүүрдэн түһэрэн-
нэр, сүрдээҕин куттаммытым, итиэннэ наар аргыстаспат буолбутум. Биирдэ сатыы
сылдьан, атаҕым таҥаһа чарааһыттан атаҕым тарбаҕын үлүтэн, сүүлэ иһэн, ыарыы
бөҕөтө буолан, нэдиэлэни быһа эрэйи көрдүм. Дьиэбэр тиийбиппэр, били ынах тирии-
тэ этэрбэспин эдьиийим быһан ылан быраҕан, атаҕым бааһын хайа сотон ыраастаан
баран, биэлсэргэ тиийэн тиктэрбитэ. Кэлин 1953 сылтан интэринээппит таҥаһа-саба
тупсан, ичигэс хаатыҥка, шерстяной бээсиҥкэ биэрбиттэрэ. Оо, онно үөрбүппүтүөн
тулаайах муҥнаахтар. Салгыы ыалдьан, үөрэммэккэбин 17 сааспыттан холкуоска үлэ-
лээн, эдьиийбэр көмө киһитэ буолбутум. Онтон 1955 сыллаахха аймахтарбын кытта
кэргэнии Сивцева Варвара Михайловна (Кыбыас Мэхээлэ улахан кыыһа) уонна Сив-
цев Степан Платоновичтааҕы (Мааппачыах улахан уола, сэрии бэтэрээнэ) кытта ыраах
хоту Булуҥҥа Быков Мыска көһөн барсыбытым. Онно тиийэн, полярнай станцияҕа
поварынан үлэлээбитим. 1966 сыллаахха Тиксиигэ үлэлии сылдьан дьолбун булбутум.
Күөх Ньурбаттан төрүттээх, летчик-авиатор Быдыгиев Василий Алексеевич диэн уол-
га кэргэн тахсыбытым. Биһиги 40 сыл ситиһиилээхтик үлэлээн, дьоллоохтук олорон
163
