Page 194 - Сэрии кэмин оҕолоро 1 кинигэ
P. 194
АҮПСҮН ьвһилиэгэ
гин-уоккун, дьоҥнун-сэргэҕин, оҕо сааскын саныырыҥ ханна барыай. Уруккуну-хо-
йуккуну санаан ыдлаххына, билиҥҥитин курдук биир-икки ыаллаах тулаайахсыйбыт
көрүҥнээх буолуо дуо, бэйэтин кэмигэр Дабаадыма тигинээн-таҕынаан, сарсыарда
эрдэтгэн киэһэ хойуккааҥҥа диэри ийэлэрбит, аҕаларбыт, убайдарбыт, эдьиийдэрбит
оччотооҕу холкуос ыарахан, хара илии-атах үлэтигэр миксиллибит аххан дьон буоллах-
тара. Ол да иһин үксүлэрэ улаханнык сааһырбакка олохтон эрдэ бардахтара. Ааспы-
ты санаан ыллахха, олох-дьаһах ыараханыттан, эмп-томп суоҕуттан төһөлөөх эбэлэр,
эһэлэр, ийэлэр, аҕалар, эдьиийдэр, убайдар, оҕолор сэрии сылларыгар эрэ буолбакка,
олохтон эрдэ бардахтара диэн курус санаа оччотооҕу оҕолору барыбытын да долгутар
буоллаҕа. Ону хайыахпытый, буолар буолбутун кэннэ, билигин оҕолорбут, сиэннэрбит
тустарыгар хайа да былааска биир тэҥник санааны түһэрбэккэ үлэлээн-хамсаан, бар
дьоммут сиэринэн сырыттахпыт, олордохпут, олох салҕанан бара туруо.
Оччотооҕу саха ыаллара барахсаттар балаҕаннара кыараҕаһын, кыратын аахсы-
бакка, үксүгэр хас да ыал буолан дьукаахтаһан олорон биирдэ этиспиттэрин, ар-бу
кэпсэппиттэрин, охсуһан айдааны тарпыттарын ончу биир бэйэм истибэтэҕим. Ким да
кими да ордугурҕаабат, кырдьыга биир таҥас-сап, иһит-хомуос, ас-үөл, билии-көрүү,
үөрэх-тайма, барыта тэҥ буолаахтаатаҕа, билигин оннук дьукаахтаһан олорор бука
үгүстэригэр ыарахан буолуо этэ.
Биһиги көлүөнэ, ас-таҥас кырыымчык, тиийиммэт, олох-дьаһах ыарахан кэми-
гэр сэрии ыар сылларын баттаһа төрөөбүт буоламмыт, ол дьыллар эрэйдэрин, сордо-
рун-муҥнарын барытын кырачаан санныбытыгар сүкпүт оҕолор буоллахпыт.
Сэрии саҕаланыытыгар убайбын Баанньаны кытта миигин, 2,5 саастаах сүүрэ сыл-
дьар уолу, дьонум аччыкгаан өлүөхтэрэ диэн «Туола» дьааһылатыгар биэрбиттэр, саатар
кинилэр тыыннаах хааллыннар диэн. Онтукайбыт баара аҕыйах ыйынан мин аччыктаан
кыайан хаампат буолан, оронтон турбат гына сытан кэбиспиппин көрөн, 6 саастаах уба-
йым Баанньа биир күн Дабаадыматтан оҕус сыарҕалаах Хамыырдаах Өндөрөй кыыһа Бал-
баара кэлбитин билэн, төннөрүн кэтэһэн, миигин дьонугар тиийэн тыллаары кини кэнит-
тэн көстөр-көстүбэт саһан, көрдөҕүнэ төттөрү кыйдыа диэн суол кырыытынан, оту-маһы
быыһынан хааман, бэрт эрэйинэн Дабаадымаҕа кэлэн аҕабар тыллаабыт этэ. Ону аҕам
тута өйдөөн, ол күн баран уолугар укган дьааһылаттан тахсан эрдэҕинэ, дьааһыла сэбиэ-
диссэйэ: «Бу уолтан тугу туһанаары илдьэ бардыҥ?» — диэбит. Дьэ, кьҥаанах сыллар эбит,
арааһа, убайым кэлэн тыллаабатаҕа эбитэ буоллар, өлөргө анаммыт эбиппин. Бу баччаҕа
кэлэр оҥоһуулаах буоламмын, Дьылҕа Хаан хаалларан, ахгыы суруйа олордоҕум.
Сэрии саҕаламмыт сылытган күһүнүгэр дьон аччыктаан маассабай өлүүлэрэ саҕала-
нан барбыт. Аҕам армияҕа барыан иннинэ, дьон бөҕөнү соҕотоҕун буорун хаһан көмө
сатаан баран, ас-таҥас да мөлтөх буолаахтаатаҕа, кыайымына, ыксаан көмө көрдөөбүтүн
оччотооҕу тойоттор хаста да аккаастаан таһаарбыттар. Онтон кыһыйан, оччоҕо харыйа
маһын курдук Дүөндүгэ тиийэ анньабын дуо диэбитигэр, дьэ көмөлөспүтэ буолан,
аччыктаан эрэр сэниэлэрэ суох дьону көмөҕө анаабыттар. «Ол дьон эрэйдээхтэр, тоҥ
буору баһымньынан, хойгуонан хаһарга, луомунан логлорутарга ыарахан илии үлэтэ
буоллаҕа, тугу көмөлөһүөхтэрэй, кыайыахтарай, туттар сэптэрбин эрэ ылан биэрээччи
буолаллара», — диирэ. Аҕам эдэригэр Атександров Иван Яковлевичтыын 10 сыл ту-
хары бэрт үчүгэйдик тапсан сылдьыбыттар. Оччолорго куоракка чугаһаан истэххинэ,
анаан-минээн дьарыктанар дьон соһуччу саба түһэн халааһыннар дэлэй кэмнэригэр
дурда-хахха буолар киһини илдьэ сылдьаллара чуолкай. Абаҕам Бүөтүкэ оҕонньор
кэпсээнинэн, аҕатара Өндөрөй оҕонньор аатырбыт сүүрүк атынан аҕабынаан куорат-
тан төннөн истэхтэринэ, эмиэ ол Марха таһыгар ыҥыыр аттаах дьон эккирэппиттэр
этэ. Онно мин аҕам, сыарҕа кэннигэр анал уурулла сытар соҕооччугун ылан, харса суох
сүүрэн иһэр сыарҕалаах аттан ыстанан түһэн, аттаах дьоннору түҥнэри саайталаан
баран, бэрт түргэнник сүүрэн кэлэн сыарҕаҕа олоро биэрэр этэ диэн саллан кэпсээ-
битэ. Онон аҕабыт эдэригэр атаҕар, илиитигэр кыатлар киһи быһыылаах. Ол иһин да,
Күүстээх Уйбаан илдьэ сырыттаҕа, эрэнэр буолан.
190
