Page 244 - Уйбаан Бахсылыырап. Сэрии кэмин оҕолоро - эйэлээх олох уустара

Дмитриевиһы кытта кэпсэтэн, аҕатын туһунан балачча матырыйаалы ыл-
лым. Орто уола Федот Дмитриевич дьиэбэр кэлэ сырытта.
Онон, билсиҥ, Миитэрэй оҕонньор ыччаттара аҕаларын аата уйэтийэригэр
чахчы да кыһаллан муспут матырыйаалларыттан такыллыбыт, дьиҥ-чахчы
улэтигэр бэриниилээх киһи туһунан истиҥ тыллардаах ахтыылары.

АҔАМ ТУҺУНАН АМАРАХТЫК

Биһиги аҕабыт, эһэбит, хос эһэбит ССРС куль-
туратын туйгуна, Тиит-Арыы нэһилиэгин, Уус-Алдан
улууһун бочуоттаах олохтооҕо, “Гражданскай килби-
эн” бэлиэ хаһаайына, үлэ,тыыл ветерана Бысыин
Дмитрий Дмитриевич туһунан биир дойдулаахтара
ураты ытыктабылынан сүгүрүйэн туран ахталлар, са-
ныыллар. Кини төрөөбүт нэһилиэгэ эстибэт дьылҕа-
тыгар, чэлгийэ сайдыытыгар киллэрбит кылаатын
үрдүктүк сыаналыыллар.
Бысыин Дмитрий Дмитриевич 1930 сыллаахха
атырдьах ыйын 15 күнүгэр 2-с Байаҕантай нэһилиэ-
гэр Даадар диэн алааска Мария Гаврильевна уонна
Дмитрий Дмитриевич Бысыиннар дьиэ кэргэттэри-
гэр күн сирин көрбүтэ. Аҕата Миитэрэй Бысыин Та-
атта улууһун Туора Күөлүттэн төрүттээх этэ. Аймахтара Уолбанан, Баайаҕа-
нан, Ытык Күөлүнэ олохсуйан олороллорун кэлин булбута, билсибитэ. Би-
һиги төрүттэрбит сүрэхтэнии иннинэ Быһый аҕа ууһа диэн эбиттэрэ үһү.
Кэриим аҕабыта (саха киһитэ үһү) ааһан иһэн Бысыиннар диэн сүрэхтээбит.
Аҕабыт дьоно 13 оҕону төрөппүттэриттэн сорохторо кыһыл оҕо эрдэхтэ-
ринэ, атыттара улаатан иһэн өлөөхтөөбүттэр. Айылҕа үс эрэ оҕону киһи буо-
лар дьылҕалаабыт. Аны бу үс оҕо аҕалара эрдэ өлөн тулаайах буолуу кыһалҕа-
тын кыра эрдэхтэриттэн эттэринэн-хааннарынан билэн улааппыттар. Сы-
тыы-хотуу, бэйэтин сөбүгэр кыанар, туохха барытыгар сыстаҕас уолу бар
дьоно таптааннар “Уол оҕо, ат кулун” диэн ааттаабыттар. Онтон борбуйун
көтөҕөн үлэни-хамнаһы кыайар буолан эрэр, баара суоҕа 12 саастаах оҕону
“Эр киһи” диэн ааттаабыттарын, аҕабыт кырдьан олорон киэн тутта кэпсиирэ.
Аҕабыт 11 сааһыгар сырыттаҕына уоттаах сэрии саҕаланан ас-таҥас тута
татымсыйа түспүтэ. Онно эбии кураан, сут сатыылаан Маайа үс оҕотунаан
хоргуйан өлө сыспытгар. Алдьархай аргыстаах дииллэринии, аны кыһын кыс-
таабыт дьиэлэрэ саас умайан хаалан туга да суох тусаһа ортотугар туран хаал-
быттар. Үрэхтэринэн, алаастарынан ыаллары кэрийэ сылдьыбыттар, дьоннор
кинилэр иһэллэрин ыраахтан көрдөхтөрүнэ ааннарын хатанан кэбиһэллэрэ үһү.
Бэйэлэрэ аччыктаан, хоргуйан быстаран эрэр дьон хайыахтара баарай!
Ол да буоллар инчэҕэй тирбэҕэ быстыбатынан, ийэлэрэ ыаллар тугу үлэлэ-
тэллэринэн үлэлээн, тугу “дук” гыммыттарынан оҕолорун аһатара. Аҕабыт
эдьиийинээн Арыппыастыын Танда оскуолатын интернатыгар олорон үөрэм-
миттэр. Балтыларын Кэтирииһи, үөрэммэтэр даҕаны, өлүү хааһыларыттан
бэрсэн аһатан илдьэ сылдьыбыттар. Ити курдук аас-туор олох, аһыыр-аһаабат
сылдьыы кыпчыйан аҕабыт үөрэҕин тохтоторго күһэллибит уонна тута хол-
куоһугар үлэлээбитинэн барбыт. Оҕонньоттор, эмээхситтэр оҕолору баты-
һыннара сылдьан Улахан үрэххэ, Тандагыга, Хаптаанньаҕа сайыны быһа от-
тууллар. Астара диэн Аллара үрэх сайыҥҥы титииктэриттэн аһыйбыт суора-

240