Page 267 - Уйбаан Бахсылыырап. Сэрии кэмин оҕолоро - эйэлээх олох уустара

кис хомуурга улахан аймалҕан, ытаһыы-соҥоһуу бөҕө буолбута. Ити сыл сайы-
ныгар биһиги Балыктаах бөһүөлэгэр олорор этибит. Дьиэбит кэнсэлээрийэ
таһыгар буолан ити атаарыы, арахсыы аймалҕанын барытын көрбүппүт. Ону
санаатахпына билигин даҕаны сүрэҕим ньүөлүйтэлээн ылар. Аҕам Дьөгүөр
барахсан ол барбытынан мэлийбитэ, кыргыс хонуутуттан икки суругу суруй-
бута, мун саатар күн бүгүнүгэр диэри кыайан тиийэн кэлбэтэхтэр. Биһиги
аҕабыт туһунан 1944 сыллаахха нэһилиэк Сэбиэтигэр: “Кыргыһыы толоону-
гар сураҕа суох сүттэ” , — диэн биллэрии кэлбитин, Сэбиэттэр хойукка диэ-
ри биһиэхэ биллэрбэккэ сылдьыбыттара. Кэлин ийэбинээн билэн барам-
мыт, аны эбэбититтэн кистээбиппит. Эбэбит Аҕаапыйа эрэйдээх Мэхээлэ-
тин, Дьөгүөрүн “кэлиэхтэрэ” диэн кэтэһэ сытан, 1949 сыллаахха бу орто
дойду олоҕуттан арахсаахтаабыта. Билигин санаатахха, “сураҕа суох сүттэ”
диэн биллэрии икки өрүттээх эбит. Бастакытынан, сураҕа суох сүппүт киһи-
ни “баҕар тыыннаах буолуо” диэн, кыра да буоллар эрэл кыыма баар курдук.
Иккис өттүнэн, өлбүтэ да, уҥуоҕа ханна да хараллыбыта биллибэтэ тустаах-
тарга, биһиэхэ, ордук хомолтолоох уонна курус санааны соҥнуур. Ол санаа-
ларбын бу 70-ча сыл сүрэх бааһа-баттыга, сүгэһэр оҥостон илдьэ кэллим...

“Кыайыы буолла, кытаатан үлэлээҥ...”
Абаҕабыт Ньукулай Сэмэнэбис ыарыһах буолан сыыйыллан аармыйаҕа
барбатаҕа. Ол да буоллар дьиэтигэр көстүбэт үлэһит киһи этэ. Холкуоска
биригэдьиирдиирэ уонна холкуостаахтарын кытта тэҥҥэ үлэлэһэрэ. Аны
холкуос бырабылыанньатын уонна комсомол бүрүөтүн чилиэнэ этэ. Ол иһин
эбэм, бэл, биһигини: “Хомсомуолга адьас кииримэҥ, эмиэ дьиэҕитигэр
көстүбэт дьон буолуоххут”, — диэн кытаанахтык боборо.
Эрдэлээн эттэххэ, мин 1946 сыллаахха хомсомуолга киирэммин олох
оргуйар үөһүгэр хардыылаабытым.
Сэрии саҕаланарын кытта олох тосту уларыйбыта. Эбэм, уолун Мэхээс
үс оҕотунаан, абаҕабыт Ньукулай иккис кэргэнэ уолунаан уонна биһиги тус-
туспа хаһаайыстыба буолан биирдии ыанар ынахтаах этибит. Бука, онон
аһаан-сиэн тыыннаах хааллахпыт. “Кыһыл сардаҥа” холкуос бырабылыан-
ньатын бэрэссэдээтэлинэн дьон кыһалҕатын өйдүүр, чахчы сүрэҕинэн ылы-
нан көмөлөһөр үтүө киһи Гоголев Иван Иванович-Дыргыабай үлэлиирэ. Мин
ийэм Мария Евсеевна кинини хара өлүөр диэри үтүө тылынан:
— Уйбаан чахчы да холкуоһун дьонун-сэргэтин дьолугар үлэлээн ааспыт
киһи. Ол да иһин биһи холкуоска улахан аччыктааһын, хоргуйуу, өлүү-сүтүү
тахсыбатаҕа. Дыргыабай барахсан кэлэн-баран, кэпсэтэн-ипсэтэн, утуйар уута
суох үлэһит этэ. Хантан эрэ көҥүллэтэн холкуостаахтарыгар сылгы өлөрөн
сиэтэрэ, сиэмэ атаҕа үллэрэрэ, дьонун мунньан муҥхалатара. Ол курдук хас
биирдии ыал тугу аһаан-сиэн олорорун билэн, кыалларынан көмөлөһө сыл-
дьара. Оо, барахсан, кырдьык да үтүө киһи, салайааччы этэ... - диэн ахтара.
Биһиги Бэкэрээйи диэн кыракый дэриэбинэҕэ сайылаан туспа биригээ-
дэ буолан үлэлиирбит. Оҕолортон, дьахталлартан ураты үс оҕонньор уонна
биригэдьиир биһиги абаҕабыт Ньукулай Сэмэнэбис баара. Дьиэбит-уоппут
төһө да чугас буоллар, оттуу сылдьан наар отууга хонорбут. Оҕонньотторбут
күн тахсыыта туруораллар, иккитэ омурҕаннаан киэһэ хойукка диэри үлэлиир-
бит. Күһүн сир тоҥуор диэри сир паардааһыныгар (бааһынаны хорутууга)
оҕус сиэтэбин, булуугу оҕонньотторбут туталлар. Сир хорута сылдьан иччи-
тэх өтөххө хонобут, мин өтөхтөн куттанан оҕонньорум атаҕар утуйабын.
Сайын от үлэтин иннинэ аһыҥа үөнү кытта охсуһабыт. Ол аһыҥа үөнү

263