Page 293 - Уйбаан Бахсылыырап. Сэрии кэмин оҕолоро - эйэлээх олох уустара
P. 293
БИЭС СЫЛЛААХ ҮЛЭ ТҮМҮГЭ
Саха сиригэр нуорканы 1959-1966 сс. Покровскайдааҕы кыылы иитэр фер-
маҕа уонна Халымаҕа иитэн көрө сылдьан баран, тутуутун, аһылыгын тап-
пакка эспиттэрэ. Ону билигин, аан дойду үрдүнэн нуорканы иитии тэний-
бит кэмигэр, сөргүтүөххэ сөп диэн “Сахаплемхолбоһук” ААУо (С.С.Охлоп-
ков) 2005 с. Москваттан Салтыковтааҕы кыылы иитэр ферматтан 17 нуорканы
аҕалбыта. Ол кыыллары ылан, мин, урут Партизан Заболоцкай аатынан соп-
хуоска кыыл ферматыгар үлэлээбит уопуппар олоҕуран уонна уолум Уйбааҥҥа
тирэҕирэн, 2006 с. “Кылаан” бааһынай хаһаайыстыбатын тэриммитим.
Базабытын уонна аһатыы-сиэтии рационун бастаан оҥосторбутугар “Са-
хаплемхолбоһук” ААУо килиэккэлээх кыылы иитиигэ сүрүннүүр специа-
лиһа П.Г.Кычкин сүбэлээбитэ-амалаабыта. Онтон ылата анал литература
ыйыытынан сирдэтэн, сэттис сылбытын үлэлии сылдьабыт.
2006-2010 сс. үлэбит түмүгүнэн нуоркаларбыт Саха сирин 50-60 кыр. тым-
ныы кыһынын, 30-35 кыр. куйаас сайынын тулуйан, онно үөрэнэн үчүгэй
төрүөҕү, хаачыстыбалаах тириини биэрэр буоллулар. Бастаан тэриллэрбити-
гэр ылбыт 17 кыылбытыттан 13-һэ тыһы, түөрдэ атыыр этилэр, 12 саһылбы-
тыттан 10 төрөөбүтэ, биир кытараабыта, биир төрүүрүгэр өлбүтэ. Онон 10
ийэттэн 65 оҕону ылбыппыт, күһүҥҥү өлөрүүгэ 60 оҕо тиийбитэ. 2007 с. 16
ийэттэн — 100, 2008 с. 25 ийэттэн— 134, 2009 с. 24 ийэттэн— 121, 2010 с. 50
ийэттэн —130 оҕону ыллыбыт.
Ол эрээри барыска кыайан тахсыбатыбыт, итиэннэ кэнники сылларга
төрүөҕү ылыыбыт аччаата. Бу тоҕото өйдөнөр. Төрүөҕү биэрэр нуоркаларбыт
кырыйдылар, иҥэмтиэлээх аһынан-үөлүнэн хааччыллыы ситэтэ суох уонна
племенной үлэ ыытыллыбат, бэйэбит-бэйэбитигэр хааһылаһа сылдьабыт.
Ханнык баҕарар кыылы иитэр ферма 100-тэн итэҕэһэ суох төрүөҕү биэрэр
ийэ кыыллаах буоллаҕына эрэ, барыһы киллэрэр кыахтаах.
Ону урут 1700 хара саһылы, кырсаны иитэн, сопхуоска сыл аайы оччо-
тооҕу харчынан 30-50 тыһ. солк. ыраас барыһы киллэрбит уопуппут да
көрдөрөр. Бииртэн астынабыт: сыралаах үлэбитинэн нуорканы иитэр кыах
баарын дакаастаатыбыт.
Тыа хаһаайыстыбатын уонна ас-үөл политикатын министерствота дота-
ция харчытынан көмөлөһөрө махталлаах. Ол эрээри салааны сайыннарарга
манан эрэ муҥурданар тутах. Биир сүрүннэммит хамсатыылаах дьаһал наада.
Оччотугар эрэ килиэккэлээх кыыл салаата дохуоту биэрэр таһымҥа тахсыа,
тыа сирин ыччата хамнастаах үлэ миэстэтинэн хааччыллыа этэ. Ону таһы-
нан тоҕо сатамматый, үчүгэй хаачыстыбалаах түүлээх таҥаһынан бэйэбитин
хааччынарбыт? Онон, Сахабыт сирин олохтоохторун ыҥырабыт: килиэккэ-
лээх кыылы иитиигэ болҕомто ууран, кэскиллээх үлэни саҕалыаҕыҥ!
2012 сыл
Дъэ, бу курдук сөбүлүүр идэтигэр бэриниилээх, уопуттаах кыыл иитээччи
И.П.Сивцев күн бүгүн да үлэттэн арахсар санаата суох. Кини үлэтигэр бэринии-
лээх, үлэтэ тахсыылаах буолуутугар төһүү күүс буолбут киһитинэн, баста-
тан туран олоҕун аргыһын, кэргэнин Екатерина Дмитриевнаны ааттыыр. Ону
бэйэтэ кэпсиирин билсиэҕиҥ.
19 Заказ № 52
289
