Page 408 - Уйбаан Бахсылыырап. Сэрии кэмин оҕолоро - эйэлээх олох уустара

һит илиилээх, 120 ынах сүөһүлээх, 30-ча сылгылаах кыра холкуос эбит. Оччо-
лорго холкуос бырабылыанньатын бэрэссэдээтэлинэн бэйэлэрин киһилэрэ
Баһылай Дьячковскай үлэлии олордоҕуна көһөрүү буолбут. “Күүһү түмүү”
колкуос дьоно 1942 сыл дьыл киириитэ Булуҥ оройуонугар Быков Тумус
таһынааҕы Араҥастаах диэн учаастакка тиийбиттэр. Ити кыһын ыалдьан
уонна цингалаан 23 киһи сырдык тыына быстыбыт.
Ийэм барахсаны олох өйдөөбөппүн. Сорох аймахтарым этэллэринэн,
көһүрүллүүгэ сүүрэ сылдьар оҕо, атыттар этэллэринэн 4-5 саастаах уол бар-
быппын. Ийэм биһикки холкуоспут дьоно хайдах Бэстээххэ көһөн киирбип-
питин, дьон-сэргэ аймаммытын, ытаабытын-соҥообутун, мин, адьас өй-
дөөбөппүн. Ийэм барахсан көрөн-харайан, аһатан-сиэтэн, бүөбэйдээн ол хоту
дойдуну буллардаҕа.
Өйбөр кыратык хатанан хаалбыт, одоҥ-додоҥ өйдүүрүм хоту кыстыы
тиийбит сирим, буруолуу турар борохуот, элбэх киһи тугу эрэ сосуһаллара,
киирии-тахсыы, бычыахтыы турар уу уонна мин оҕо харахпынан көрдөхпүнэ,
эргиччи харах ыларын тухары килэгир тоҥмут муус. Кытыл даҕаны, дьиэ
даҕаны көстүбэт, барыта килэгир муус. Биһигини, оҕолору уонна кырдьаҕас-
тары, итиэннэ таһаҕаспытын ыттар сыарҕаларыгар олордон, ыбылы кэлгий-
эн ханна эрэ барабыт. Ыттар хаара суох килэҥ муустан халтарыйа-халтарыйа
сыарҕаны соһо сатыыллар. Дьоннорбут эмиэ хаһыа да буола-буола салааска
соһоллор. Ыт үрэрэ, дьон аймалҕана, борохуот паарынан үрэн сирилэтэр
тыаһа, хаһыытаан уһуурара барыта холбуу суугун-сааҕын курдук өйбөр ум-
нуллубаттык олорон хаалбыт.
Кэлин биллэххэ, Чурапчы улууһун Кытаанах нэһилиэгиттэн “Күүһү
түмүү” уонна “Каганович” холкуостар көһөрүүгэ киирбиттэр. Дьоммут Ара-
ҥастаах диэн балыктыыр учаастакка Трифонскай балык заводун таһыгар улахан
бараак туттан олорбуттар. Быков Тумус биһигиттэн 120 км буолуо, кыһынын
ыт көлөнөн мууһунан сылдьыһаллар. Бараак дьиэбит уу аҕалбыт маһынан
тутуллубут, ортотунан хаптаһын быыстаах, киирэр-тахсар ааннарбыт тус-
туһунан этилэр. Хас да ыал дьукаахтаһан олорбуппут. Биһиги ортобутугар
Нуучча Уйбааннаах — кэргэнэ, оҕолоро, Морос Өлөксөй — мин саастыыта
уола Өлөксөйдүүн, Бүөччээн оҕонньор эмээхсининээн, биһиги дьиэ кэргэн
— эһэм, убайым, эдьиийим уонна мин, Дьэбдьиэ эмээхсин икки уолунаан,
таайым Лөгөнтөй икки кыыһынаан Настаалыын кыстаабыппыт.
Аннараа өттүбүтүгэр Скрябиннар, Өлөөнө кыыс уонна Парфеновтар кыс-
таабыттара. Биһиэхэ 2-3 көлүнэр сыарҕалаах ыттардаах этибит, дьукаахтар-
бытыгар эмиэ оччо баара быһыылааҕа. Ыттара суох муораҕа киһи буолбак-
кын. Ь1ттарыҥ эйиэхэ көлүнэр көлө, буурҕа түстэҕинэ сирдьит, дьиэҕин-
уоккун булларааччы кинилэр буолаллар. Дьоммут сыарҕалар аллаах буоллун-
нар диэн инчэҕэй тирээпкэнэн сыарҕа сыҥаахтарын сотоллорун өйдүүбүн.
Ыттарбытын аһатарга биирдии тоҥ балыгы биэрэллэр. Үчүгэй бэриэччит ыт
улахан сыанаҕа сыаналанарын оннооҕор биһиги, оҕолор, өйдүүр этибит.
Бараакпытыгар балык сыатын уулларан, ону таҥаһынан битиил оҥорон
сырдатынарбыт. Бараак ортотугар туруоруллубут уһун баҕайы остуоллаах эти-
бит. Ол остуолга олорон бары бииргэ аһыырбыт. Маҕаһыын, ларек суох этэ,
баар буоллаҕына финнэр олорор бөһүөлэктэригэр Трифоновскайга баара эбитэ
буолуо. Биһиги, оҕолор, дьиэттэн ханна даҕаны барбат этибит, бэккэлээтэ-
ҕинэ хаптаһын быыс нөҥүө күүлэйдэтэ ыыталлара. Ыраас, тыала суох күннэргэ
таһырдьа тахса сылдьарбыт, сүүрэрбит-көтөрбүт, хаарынан кириэппэс кур-
дугу оҥорбута буоларбыт. Полярнай түүн буоларын кэлин билбиппит. Икки
ый күнү көрбөккүн, саҥардыы сырдаан, үөл-дьүөл буолан иһэн эмиэ хара-

404