Page 412 - Уйбаан Бахсылыырап. Сэрии кэмин оҕолоро - эйэлээх олох уустара

кылааска үөрэнэ кэлбит оҕолору, барыбытын мунньан кылааска киллэрди-
лэр, син элбэх быһыылаахпыт. Паарта, остуол, дуоска суох этэ, кубус-кураа-
нах хос. Барыбытын таба тириитэ тэллэхтэргэ олордон баран учууталбыт
остуоруйа кэпсээбитэ. Учууталбыт саха дьахтара этэ, таҥаһын-сабын, дьүһү-
нүн билбэппин. Олоппоско олорон куобах хайдах кутуруга суох буолбутун
дьикти үчүгэйдик кэпсээбитин олох умнубаппын. Эһэм аах көһөннөр Чокуу-
рапка, Кумах Суртка кыра оскуолаларга үөрэнним быһыылааҕа. Хоту кыра-
кыра оскуолаларга олохтоох дьон: табаһыттар, балыксыттар, булчуттар оҕолоро
үөрэнэллэрэ.
Чурапчы көһөрүллүүтүн оҕолоро муора арыыларыгар киирдэхтэрин бас-
такы сылыгар услуобуйа суох буолан кыайан үөрэммэтэхтэрэ. Сорохтор, улаа-
тан эрэр өттө дьонноругар илии-атах буолан үлэһит аатыран нуорма ас ылаа-
ры үөрэнэ барбатахтара. Онон кинилэргэ үйэлэрин тухары оскуола аана са-
быллан үөрэхтэн маппыттара. Сорох дьоллоохтор, дьонноро балыктыы киир-
бит учаастактарыттан нэһилиэк, улуус оскуолаларыгар интернат курдук оло-
рон, итии аһылык ылан үөрэммиттэрэ. Хоту дойду оскуолата чааһынай дьиэҕэ,
эбэтэр биир эмэ тэрилтэ дьиэтигэр аһыллан үлэлиирэ. Алын сүһүөх кылаас
оҕолоро бары биир кылааска симиллэн үөрэнэрбит. Күҥҥэ үс-түөрт уруок
буолара, уһун өрөбүл баарын өйдөөбөппүн. Учебник, тэтэрээт, харандаас олус
кэмчи, күндү этэ.
Бастакы кылааска үөрэнэ сырыттахпына: “Түргэнник ааҕаҕын, сыыһата
суох суруйаҕын, ахсааҥҥар да хаалсыбаккын”, — диэннэр, учууталым иккис
кылааска быһа таһаарбыта. Күһүүргэ нуучча оҕолорун кытта бодоруһан, биир-
гэ оонньуур буолан наадабын син быһаарсарым, ол оскуолаҕа киирбиппэр
улахан эбиискэ буолбута. Онон нуучча тылын уруогар чобуо этим. Ыраастык
суруйуу (чистописание) уруогун сөбүлүүрүм, бу уруокка мааһым табыллара,
кыһаллан наар «5» сыанаҕа суруйарбын олус астынарым.
Кэлин дойдубар кэлэн Булгунньахтаах сэттэ кылаастаах оскуолатыгар
үөрэнэ киирбитим. Оскуола улахана, киэҥэ, сырдыга, үөрэнэр оҕото элбэҕэ,
бэйэтигэр сөп физкультурнай площадката уонна мин санаабар сөҕүмэр ула-
хан түннүктэрэ өстүөкүлэнэн күлүмүрдээн тураллара миигин наһаа сөхтөрбүтэ.
Муора кытыытыгар, туундараҕа улааппыт оҕоҕо үөрэниэхтээх оскуолам сүдү
улахан кэрэ санааны, сайдыы суолун ыйан олоҕум устатыгар миигин арыал-
лыы сылдьыбыта.
Огдолуйбут оҕо сааһым сыллара Улуу Өлүөнэ Эбэм кытылларынан аас-
пыта. Көһүүгэ киирбит колхуостаахтар Күһүүр, Чокуурапка, Кумах Сурт,
Тиит-Арыы диэн учаастактарга дьиэ-уот туттан, балыктаан, бултаан олор-
буттара. Оҕолор бары күргүөмүнэн сылдьан оонньуурбут, сөтүөлүүрбүт. Таба,
тайах бэрбээкэйин мунньан олору кумахха туруору ууран баран хаптаҕай таа-
һынан сууллары быраҕан сүүйсэрбит. Улахан оҕолор түү мээчигинэн лапта-
лыыллара. Түү мээчиктэрин сарыынан бүрүйэллэрэ, олус кытаанах буолан
ыраахха диэри барара. Сороҕор кумахха мээчигинэн умуһах сүүрдэ, эбэтэр
бырыычыкалыы оонньуурбут. Ардыгар кумаҕынан дьиэ-уот уонна дыбарыас-
тары тутарбыт. Сайын күн киирбэт кэмигэр өрүскэ күөгүлээн күстэхтэри
хаптарарбыт. Мин бииргэ оонньуур оҕолорбунан Дохсун Ньукулай уола Коля
уонна аҥаардас ийэ оҕото Вася Дьячковскай этилэр. Кэлин кинилэр хайдах-
туох дьылҕаламмыттарын билбэппин. Олохтоох эбэҥки оҕолорун кытта бо-
доруспат этибит, кинилэр бары бэйэлэрэ туспа күргүөмүнэн сылдьаллара.
Эбэҥкилэр, сахалар эбэтэр олохтоохтор уонна “сутаакылар” (биһиги) диэн
арахсар этибит. Улахан оҕолор күөртээн, салайан биһигини кыралары охсу-
һуннараллара. Дэриэбинэбит даҕаны анаабыт курдук икки аҥы арахсара: ула-

408