Page 59 - Уйбаан Бахсылыырап. Сэрии кэмин оҕолоро - эйэлээх олох уустара
P. 59
ханнык турбат да буолбут киһи алгыс курдук этээхтээбитэ. Бу кинигэни
оҥоро сылдьан Уйбааммын санааммын, кинини кинигэҕэ киллэрээри, бас-
таан уолун Артуру, онтон Бороҕоҥҥо олорор кыыһын Марфаны көрсөн
кэпсэтэн киниттэн элбэх матырыйаалы ылбытым.
И.И.Новгородов туһунан улуустааҕы “Муру саһарҕата” хаһыакка
Д.С.Андросов-Сэһэн “Дэгиттэр идэлээх кырдьаҕас” диэн очерканы 2000 сыл
атырдъах уонна балаҕан ыйдарынааҕы нүөмэрдэргэ таһаартарбыта. Он-
тон 2003 с. алтынньы 11 кунугэр Ульяна Бурнашева “Үтуө киһи - Уйбаан
Новгородов" диэн суруйуута тахсыбыта. И.И.Новгородов диэн киһи ки-
мин-тугун билэр наадаттан билсиҥ ол суруйуулартан, Д.С.Андросов очер-
катын сорох түгэннэрин.
ДЭГИТТЭР ИДЭЛЭЭХ КЫРДЬАҔАС
(Очеркаттан быһа тардыылар)
“...Уйбаан ийэтэ биэстэ утуу-субуу оҕоломмута гынан баран, ол кэмҥэ
эмп-томп суох буолан утуу-субуу өлөн испиттэрэ, төрөппүт ийэлээх-аҕа оҕоло-
рун аһыйаннар харахтарын уутугар муналлара. Оччотооҕу кэм үгэһинэн оҕоло-
ро өлө туралларын иһин бар дьонноро кинилэри оҕолоругар өлүүлээх дьон-
норунан ааттаабыттара. Мааппа алтыһын ыарахан буолбута уонна: “Бу оҕом
хайдах дьылҕаланар?” — диэн улахан санааҕа ылларбыта, тойон таҥараттан
көрдөһөн үгүстүк үҥэрэ. Итигирдик олордохторуна балаҕан ыйын 20 (1928 с.)
күнүн туманнаах-тымныы сарсыардатыгар, бысталанан ылар туман быыһынан
аламай маҥан күн кылбайан көстүүтэ оҕолонор дьахтар быыһын иһигэр оҕо
эрчимнээхтик ытыыр саҥата иһиллибитэ. Итини кытга тэҥҥэ оҕо көтөҕөөччү
Өксүүн эмээхсин саҥата: “Орто дойдуга дьоллоох-соргулаах уол оҕо күн сирин
көрдө”, — диэбитэ. Итини истээт аҕата ойон туран оһоҕун икки чанчьҥынан
толору кураанах маһы оттон биэрбитэ. Оһох уота үөрбүт-көппүт курдук тиги-
нэччи умайан кыһыл чохторунан ыһыахтаммыта. Саҥа оҕоломмут дьахтарга
сиэтээри уонна аал уоту айах тутан аһатаары хаарыйа саламааты оҥорон сыры-
лаппьгггара. Быыс иһигэр саҥа төрөөбүт кыһыл оҕо ьҥыыра иһиллибэт буолбу-
та, арай оҕолонон сытар дьахтар сыҥсыйан ытыыр саҥата иһиллэрэ. Дьахтар
ытыыр саҥата дьиэлээхтэри улаханнык дьиксиннэрбитэ. Оҕо көтөҕөөччү Өксүүн
эмээхсин быыс иһиттэн тахсан туох да саҥата суох илиитин суунан аал уокка
аргынньахтаан олорон иттэн-чэйдээн баран сып-сап дьиэлээбитэ.
Саҥа оҕоломмут дьахтар мэй-тэй сыттаҕына, оҕо төрөтөөччү Өксүү эмээх-
син киниэхэ биллэрбэккэ саҥа төрөөбүт кыһыл уолу нэк куобах суорҕаҥҥа
суулаан баран хотоҥҥо киллэрэн саах эһэр түннүгүнэн таһырдьа ууммутун,
эрдэттэн бэлэмнэнэн турар киһи оҕону ылаат, ыҥыыр ат үрдүгэр олорор
киһиэхэ илдьэн биэрбитэ. Аттаах киһи оҕону ылаат түргэн айанынан барбы-
та. Ити курдук абааһыны муннаран, кини дэгиэлээх тыҥыраҕын быыһынан
мүччү туттаран, адьырҕа айаҕыттан сыыһа харбатан күрэппиттэрэ. Уйбаан
үс сыл устата атын ыалга иитиллэн баран төрөппүт дьонугар дьэ эргиллибитэ.
Кини төрөппүт ийэ сылаас тапталын, сымнаҕас илиитин, айбыт аҕа амарах
сүрэҕин дьэ билбитэ. Кини кэнниттэн ийэтэ иккитэ оҕоломмута, оҕолор
этэҥҥэ дьон буолан төрөппүттэрин олоҕун салҕаабыттара.
Уйбаан төрдүс кылааска үөрэнэр сылыгар Аҕа дойду Улуу сэриитэ саҕа-
ламмыта, эдэр-чэгиэн дьон сэриигэ ыҥырыллан барбыттара. Колхоз произ-
водствотыгар кырдьаҕастар, дьахталлар уонна оҕолор хаалбыттара. Сэриини
кытта мэҥэстэ түспүт сут-кураан сыллар колхозтаахтарга, олорунньаҥ нэһи-
55
