Page 42 - Неизвестное название

жин-го («го» кытайдыы судаарыстыба диэн тыл) Байкал, где проживали баргуты» диэн быһаарал-
баарын бэлиэтииллэр. Үгүс учуонайдар «баргут» лар. Ахсааннара - 20 000 киһи. Ол иһигэр 18
монгол «баргу» (могучий, богатый) диэн тылыт- ООО КНР-rap Ис Монголияҕа, 2850 киһи МНР-
тан үөскээбитин бэлиэтииллэр. Тус санаабар, rap Тас Монголияҕа олороллор. Оттон Баргу-
саха баараҕай, барҕарыы диэн тылларын суолта- жин-Тукум бүрээт учуонайа Б.З.Нанзатов са-
лара биир курдук. Монгол, бүрээт учуонайдара баҕалыырынан, «баргу» (добыча), «тукум» (земля
баргуттар аҕа уустарын «баегу» уонна «хорихан» предков) диэн монгол тылларыттан турар уонна
(курыкан) аҕа уустарын холбоһуга этэ дииллэрэ «өбүгэ дойдута» диэн тылбаастанар. Оччотугар
биллэр. Бу аҕа уустара Баргужин Тукумҥа нууччалыы Баргужин-Тукум дэнэр Байкал күөл
IX-үйэттэн олорбуттара дэнэр. Ол курдук, Я.И. кытылыгар түҥ былыр баар буола сылдьыбыт
Линденау диэн чинчийээччи оччотооҕу үһүй- дойду аата «бороҕоттор өтөхтөрө» буоларыгар
ээннэри хомуйан, сахалар Байкал кытыытыт- тахсар. Ол эбэтэр Тукум-Отокум-Өтөҕүм «о»
тан XVI үйэ иккис аҥаарыгар кэлбиттэр диэбит буукубанан саҥарбат омук тылыгар «о» онтон
[Линденау, Я. И. Описание народов Сибири]. салгыы «у» буукубаҕа кубулуйбута костер.
Кини бороҕоттору Эллэй Боркутай диэн уолут- Үөһэ этиллибит чахчылары ылынар буоллах-
тан үөскээбиттэр диир эбит. Бу Боркутайбыт тыл ха, баргуттар Байкалга олохсуйбут теле уустарын
уларыйыыларынан баргу-баргут диэнтэн тахсар. кытта хориханнар (курыканнар) буккуспуттарыт-
Бороҕону эмиэ монгол Борджигин диэн тылыгар тан үөскээбиттэр эбит. Кинилэр Байкал күөл арҕаа
майгыннаһар диэбит. Биир дойдулаахпыт и.н.к. өттүгэр Баргуджин-Тукумҥаөр сылларга бииргэ
В.В.Ушницкай бороҕоттору баргуттартан төрүт- олорбуттар. Кытай докумуоннарыгар сурулла-
тээхтэр диэн быһаччы этэр. «Необходимо сказать рынан, кинилэр Сыгынь диэн аҕа баһылыктаахта-
и о том, что именно для древнемонгольских пле­ ра. Сорох чинчийээччилэр ол аат дьоппуоннарга
мен были характерны передвижения с помощью Сегунь, сахаларга Сыҥаах бороҕоттор ааттарыгар
быка и почитание этого животного. Поэтому иҥэн сылдьар дииллэр. Оттон краевед С.С.Алек­
хотелось бы подчеркнуть тот момент, что культ сеев - Төрүт Бороҕон Тыгын бороҕотторго саба
быка обнаруживается у родов саха, считающихся түһүүлэрин ол ааты былдьаһыы буолуон con диэн
потомками Омогоя и Улуу Хоро, в которых при­ сабаҕалыыр. Кини суруйар: «Сыгынь» диэн ой-
нято видеть монголоязычных, вошедших в состав дөбүл ааспыт үйэлэр улаҕаларыттан кэм-кэрдии
саха. По фольклорным данным, бычью упряжь ааспытынан, олох-дьаһах уларыйбытынан уонна
имели в древние времена только жители сосед­ араас омуктары-биистэри кытта буккуһууттан
них и родственных между собой Баягантайско- тыл олоҕо уларыйыытынан биһиги кэммитигэр
го, Дюпсинского и Борогонского улусов (Иванов диэри «Сыҥаах» диэн ааттанан кэлбит курдук,
М.С., 1988). ...Но в документах XVII в. нет дан­ суолтата уларыйбатах, «баһылык» диэн. Сы-
ных о наличии к приходу русских монголоязыч­ гынь-Сыҥаах диэн тыллар биирдэр, биир өйдөбүл-
ного населения на территории Средней Лены. лээхтэр, үтүө төрүттээх, холку олохтоох, хорсун
Значит, монголоязычные роды могли населять сэрииһит, муударай өйдөөх салайааччы, муҥур
территорию Якутии в более ранние времена и ас­ баһылык диэн. ...Кэлэн олохсуйбут да сирдэрэ -
симилироваться в тюркоязычной среде». кэккэлэһэ Мүрү Эбэни аҥаардаһан олорбуттар.
Оттон учуонай Баһылай Уһунуускай «В Аҕаларын да уустара хоролуу: Сыҥаах бороҕот-
поисках предков Борогонского и Баягантай- торго - Суор, Сугул (Сугулаан), Хоролорго - Тор-
ского улусов» кинигэтигэр: ((Борогонский улус бос, Хоро, Бырдьа. Бу Бырдьа диэҥҥэ Борджигин
происходит от сына Эллэя, по имени Боркутай. Бороҕон былыргы аата сылдьар курдук. «Сыгынь
Если убрать окончание - тай, который служит - Сыҥаах» диэн тыл суолтатын быһаарарга сугу-
для образования имени и учесть что, в монголь­ туулаах үлэ күүтэр. Бу биир эрэ аймах, түөлбэ
ских языках «о» заменяется «а» получится бар­ тыла буолбатах, бүтүн саха дьонугар барылары-
гу - баргут... Этноним борогон сопоставляется гар сыһыаннаах».
с борджигинами, т.к. у них единый корень бора, Сорох үһүйээннэргэ уонна архыып докумуон­
бура «серый». В Усть-Алданском улусе есть то­ нарыгар суон сурахтаах өбүгэбит Логой Тойон
поним Баргыдай, Баргы», - диэн бэлиэтиир. Сыҥаах Амыыкаан төрөппүт уолун быһыытынан
Баргут диэн тыл суолтатын тылдьыкка: кэпсэнэр. Нуучча бастакы дьаһаах хомуйар доку­
«Баргут - от слова баргут, «окраина», «глушь», муоннарыгар, с «Логуя Сыгакова» дьаһаах ыллы-
местность, расположенная к востоку от озера быт диэн суруллар». Оттон историктар Сыҥаах