Page 363 - Дүпсүн сирэ

лэрэн хамыыһыйаҕа туттардым», — диэбит. Чэйдии олорон дьонугар эппит:
«Ырыган баҕайы аты биэрбиттэрин ылбакка сатыы киирдим, Хараҥа Төрдүгэр
кэлэн баран, хайдах эрэ мөлтөөбүппүн билинним. Ити аата сааһырбыт бэлиэм
буоллаҕа. Дүөндү бу икки ардыгар мөлтүөм дни санаабат этим. Чэ, ол да буол-
лар ортоку соҕус кэллим. Чугастааҕы эрэ нэһилиэктэр атынан кииртэлээбит-
тэр». Дүөндүттэн Бороҕоҥҥо диэри 5,5 көстөөх сиргэ олунньу тымныытыгар
50-ча саастаах киһи наар сүүрүүнэн киирэрэ киһиттэн уһулуччу иҥиирдээҕин,
тыҥалааҕын дакаастыыр. Өндөрөй дьоҥҥо-сэргэҕэ эйэҕэс майгылааҕа, көнө
суобастааҕа, куруутун күлэ-оонньуу сылдьара. Өндөрөй баар сиригэр аһыылаах
да аралдьыйар, санаарҕаабыт да сэргэхсийэр, курутуйбут да санаата көнөр.
Өндөрөй баар буоллар эрэ, ханнык баҕарар үлэ көхтөөх уонна таһаарыылаах
буолара.
Үгүс оҕоҕо үтүрүттэрэн, Бүөтүр Наһаарабыс төрөөбүтэ алта хоммут оҕону
бииргэ уһанар үөлээннээҕэр, Бүөтүр Алексеевка-Бөҕө Бүөтүккэтигэр, иитиэххэ
биэрбит. Алексеев ол оҕону бэйэтин аннынан Алексеев Арамаан диэн суруйтар-
быт. Бөҕө Бүөтүккэтэ Арамааны батыһыннара сылдьан, бары үлэҕэ үөрэппитэ-
такайбыта. От охсон, мае кэрдэн, эгэлгэ үлэҕэ эрдэттэн эрчиллэн ханнык да
хатан харылаахтан хаалсыбат эр бэрдэ, «Бөҕө Арамаана дуо?!» дэппит. Ара­
мааны 7—8 саастааҕар ииппит аҕата олоҥхоҕо уонна ырыаҕа үөрэппит. Онон
Арамаан 9—10 саастааҕар хоноһолорун иннигэр киирэн олорон олоҥхолоон
уонна ыллаан биэрэр идэлэммит. «Бачча кыра оҕо хантан билэн бу курдук
олон холууруй, ыллыырый», — диэн хоноһолоро бэркэ сөҕөллөрө үһү. Мантан
сиэттэрэн Арамаан олоҥхоһуттары, ырыаһыттары батыһа сылдьан истэр уон­
на кинилэр курдук толоро сатыыр буолбут. Арамаан ордук элбэхтик Наһаар
Бөтүкүөп диэн Лөгөй киһитин олоҥхолуурун кэрэхсээн истэр эбит. Урукку
кэмҥэ чуҥкуйан, алаастарынан тарҕанан олорор ыалларга, үлэлиир сиригэр,
үүтээннэргэ, отууларга, ат айаныгар олоҥхолуура, чабырҕахтыыра, хоһоон
ааҕара, кэпсээн кэпсиирэ. Ол курдук кини алыптаах тыллаах, киһини сэргэх-
ситэр сиэдэрэй сэһэннээх ытык ырыаһыт буолбута. Арамаан Алексеев олоҕун
тиһэх сылларыгар «Алаатыыр Ала туйгун» диэн үс олохтоох, 52 тыһыынча
строкалаах олоҥхону айан хаалларбыта. Бу билигин баар, сурукка хаалбыт саха
олоҥхолоруттан кээмэйинэн саамай бөдөҥнөрө. Айымньы киргизтэр ааты-
рар «Манастарын», армяннар «Давид Сосунскай» диэн айымньыларын кытта
сэргэстэһэ турар кыахтаах сөгуүмэр улахан үлэ. Онон абаҕам Арамаан бэйэтэ да
айылгы майгытынан, ахсаабат үлэтинэн айбыт олоҥхотун курдук Ала Туйгун
киһи этэ.
Аҕам Бүөтүскэ ыал аччыгый оҕото этэ. Элбэх оҕо ортотугар иитиллибит
буолан, кыра эрдэҕиттэн үлэни таптыыр буола улааппыта. Аҕата тоҕустааҕар
уолугар сөрү-сөп дьоҕус хотууру уктаан, сытыылаан баран ходуһатын саҕатыгар
от оҕустарара. Сула хатыныр эрээри бөҕө силгэлээх, бэйэтин бэркэ кыанар,
сытыары-сымнаҕас киһи этэ. Этиллибитин курдук кини кыра эрдэҕиттэн от
охсо үөрэнэн кэлин «үчүгэй охсооччу» диэн сураҕырбыта. 1956 сыллаахха Ач­
чыгый Оһохтоох диэн төгүрүк алааска: «Биир күн анаан охсубут киһи төһөнү
охсуо эбитэ буолла», — диэн анаан эрдэ туран от охсубут. Биэс чиэппэр-
дээх былыргы аатырбыт буускап хотуурун сүгэн, сарсыарда күн тахсыыта (от
327